Հիասթափվելու արվեստը
13.09.2026 | 19:56
Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի ցինիկ ժպիտը և իրականության սանձարձակ աղավաղումը չպետք է որևէ կերպ վհատեցնի կամ գրգռի հայ ժողովրդի խելամիտ հատվածին։ Պետք չէ նեղանալ նաև այդ միջոցառմանը ներկա դեսպաններից և նրանց ծիծաղից։ Պետք չէ հիասթափվել Արևմուտքից, Ռուսաստանից, միջազգային կազմակերպություններից։ Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի սեփական շարժառիթներն ու շահը, և նրանցից ոչ ոք պարտավոր չէ հայկական շահերը պաշտպանել ավելի ջանասիրաբար, քան դա անում է Հայաստանը։
Այս զայրույթի ճիշտ հասցեատերը կա, պարզապես այն այնտեղ չէ, ուր հիմա ուղղվում են սլաքները։
Կից լուսանկարում Հաջիևը Գանձասարում օտարերկրյա դիվանագետների առջև կանգնած՝ պատրաստվում է թերթել մի գիրք, որի էջերը դատարկ են, իսկ տեքստը՝ միայն մեկ էջի վրա։ Ահա, ասում է նա, թե ինչպիսին է եղել «հին հայկական գրքերի ցուցադրությունը», որն այդքան խնամքով պահվել էր օկուպացիայի տարիներին․ կեղծիք։ Պատվիրակության մի մասը ծիծաղում է։
Նրանք ծիծաղում են մեկ տարի առաջ հերքված փաստի վրա։ Այս հատորները երբեք ձեռագրեր չեն եղել։ 2025թ․ հուլիսի 23-ին՝ ի պատասխան ադրբեջանական նույնպիսի տեսանյութի, Մատենադարանը պաշտոնական հայտարարություն տարածեց․ Գանձասարի թանգարանային մասնաճյուղի համար պատրաստվել են բարձրորակ վերարտադրություններ, որոնցում յուրաքանչյուր ձեռագրից վերարտադրվել է ընդամենը երկուական էջ, իսկ մնացած էջերը դիտավորյալ թողնվել են դատարկ։ Դա սովորական թանգարանային պրակտիկա է։ Իսկ բնօրինակները երբեք չեն փոխանցվել Գանձասար և ամբողջ այս ընթացքում պահվում են Երևանում։ Կեղծիքի մեջ մեղադրանքն ինքն է կառուցված կեղծիքի վրա, պարզաբանումը հրապարակված է, հասանելի է բաց աղբյուրներում և գոյություն ունի նաև անգլերեն։ Պարզապես դահլիճում չկար մեկը, ով այդ մասին կասեր։
Սա է, ըստ էության, ամբողջ պատմությունը։ Մնացածը դետալներ են։
Իսկ դրանք հետևյալն են։ Սեպտեմբերի 11-12-ին Ադրբեջանը՝ երկրում հավատարմագրված 58 երկրի և 9 միջազգային կազմակերպության ներկայացուցիչներից բաղկացած 150 հոգանոց պատվիրակությանն ուղեկցեց Ղարաբաղ։ Գանձասարում Հաջիևը հայտարարեց, որ այն կառուցվել է 13-րդ դարում «Կովկասյան Ալբանիայի իշխան» Հասան-Ջալալ Դոլայի կողմից և ծառայում է որպես Ալբանիայի բազմադարյա քրիստոնեական ժառանգության վկայություն, իսկ հայերն օկուպացիայի տարիներին վնասել են հուշարձանը՝ վերականգնման պատրվակով։ Թուրքիայի դեսպանը արտահայտեց իր «ուրախությունն ու հպարտությունը»։ ՄԱԿ-ի ռեզիդենտ համակարգողն այցն օգտակար անվանեց։
Ինչո՞ւ դժգոհության սլաքները չպետք է ուղղվեն դեպի Բաքու։ Ադրբեջանն անում է ճիշտ այն, ինչ անում է հաղթողը, և դա անում է ըստ ժամանակացույցի։ 26 տարի նա պարտվող կողմ էր, իսկ այժմ ամրապնդում է արդյունքը՝ վերաշարադրելով ոչ միայն քարտեզը, այլև դրա վրա գտնվող եկեղեցիների, հուշարձանների և մշակութային ժառանգության ծագումն ու պատմությունը։ Ընդ որում, նման պահվածքը վկայում է որոշակի շտապողականության մասին։ Ալիևը հասկանում է, որ ռուս-ուկրաինական պատերազմը կարող է շուտով ավարտվել, և ամենակարևորը՝ որ Փաշինյանը հավերժ չէ։ Իսկ Հայաստանի հաջորդ իշխանությունը կարող է այլ դիրքորոշում ունենալ։ Հետևաբար պետք է բոլոր հնարավոր վիճելի հարցերը փակել հիմա, քանի դեռ Երևանում չեն առարկում։ Պետությունից, որը հետևողականորեն հետապնդում է իր շահը, նեղանալը նույն կարգի զբաղմունք է, ինչ եղանակից նեղանալը։
Ինչո՞ւ պետք չէ հիասթափվել դեսպաններից։ Ներկաներից յուրաքանչյուրը հավատարմագրված է Բաքվում։ Նրա պաշտոնական պարտականությունն է զարգացնել հարաբերությունները հավատարմագրման երկրի հետ, և տվյալ երկրի հրավերով շրջայցը մտնում է այդ պարտականության մեջ (գուցե նաև՝ պարելը)։ Նման այցերը վաղուց առօրյա են դարձել․ նախորդը, 62 երկրների մասնակցությամբ, տեղի էր ունեցել մայիսին։ Բաքվում գտնվող ոչ մի օտարերկրյա դեսպան հայկական շահերի պաշտպան չէ և երբեք չի եղել։
Սակայն այդ միջոցառման մասնակիցների թվում էր մեկ պաշտոնյա, ով ունի սկզբունքորեն այլ մանդատ՝ Մագդալենա Գրոնոն՝ Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչը։ Ոչ թե Ադրբեջանում հավատարմագրված դեսպան, այլ տարածաշրջանային ներկայացուցիչ, որի մանդատը ներառում է նաև Հայաստանը։ «Նա աշխատանք էր կատարում ընդունող երկրում» փաստարկը նրա նկատմամբ կիրառելի չէ․ նրա ընդունող երկիրն ամբողջ տարածաշրջանն է՝ ներառյալ Հայաստանը։ Միակ մասնակիցը, որից Երևանը պաշտոնի բերումով կարող էր ինչ-որ բան ակնկալել, հանգիստ անցավ այն երթուղով, որտեղ հայկական վանքերն անվանում են ալբանական, իսկ պատմությունը՝ կեղծիք։ Եվ խնդիրը այն չէ, որ նա որոշեց անտեսել հայկական դիրքորոշումը։ Խնդիրն այն է, որ հայկական դիրքորոշումը նրան ոչ ոք չհայտնեց։
Ահա գեներացված զայրույթի ճիշտ հասցեատերը։ Հայաստանի ԱԳՆ-ն որևէ կերպ չարձագանքեց՝ ոչ այցի օրը, ոչ էլ դրանից հետո։ Արձագանքեցին հայ պատմաբանները, փորձագետները, հասարակական և քաղաքական գործիչները, Արցախի նախկին պաշտոնյաները և այլք։ Մասնավոր անձինք կատարում էին այն աշխատանքը, որի համար գոյություն ունի արտաքին քաղաքական գերատեսչություն։
Կարևոր է հասկանալ չարվածի մասշտաբը։ Խոսքը բողոքի նոտաների, գործընթացների խափանման, դիվանագիտական հարաբերությունների խզման կամ առճակատման մասին չէ։ Մատենադարանի՝ թանգարանային վերարտադրությունների վերաբերյալ պարզաբանումը գոյություն ունի 2025 թվականից։ Այն 58 դեսպանատուն ուղարկելը մամուլի ծառայության մեկ ժամվա աշխատանք է և մեկ էլեկտրոնային նամակ։ Գանձասարի դահլիճում ոչ մի դիվանագետ չէր հրաժարվի այն կարդալուց․ նախօրոք ստանալով այդ նամակը՝ շատերը պարզապես չէին ծիծաղի։ Նամակը չուղարկվեց ոչ այն պատճառով, որ դա դժվար է կամ թանկ։ Այլ այն պատճառով, որ դա այլևս որևէ մեկի աշխատանքը չէ։ Հենց այդքան արժեցավ այդ դահլիճի ծիծաղը։
Ուստի գլխավոր հարցն այն չէ, թե «ինչո՞ւ մասնակից դեսպանները չարձագանքեցին Հաջիևի կեղծ թեզերին»։ Այլ այն, թե «ո՞ւմ շահերից է բխում, որ Գանձասարն աշխարհի ռեգիստրներում մնա որպես հայկական»։ Պատասխանը մեկն է, և այն ո՛չ Բրյուսելում է, ո՛չ Վաշինգտոնում, ո՛չ Մոսկվայում։ Պետությունը, որը դա իր գործը չի համարում, արդեն բոլորի փոխարեն պատասխանել է այդ հարցին։ Գանձասարի դահլիճում գտնվող դիվանագետներն իրենց համաձայնությամբ և ծիծաղով պարզապես «ընթերցեցին» այդ պատասխանը։
Հ․Գ․ Հայաստանի ԱԳՆ-ն, ինչպես և նախորդ անգամներին, ամենայն հավանականությամբ կլռի, իսկ վարչապետը, ՔՊ-ական պատգամավորներն ու հավատարիմ «փորձագետները» կբացատրեն, որ այս ամենը խաղաղության գինն է։ Խաղաղության, որի երաշխավորները, ըստ Փաշինյանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ժողովուրդներն են։ Այս բանաձևում ամեն ինչ լավն է, բացի մեկ բանից․ Ադրբեջանում ժողովուրդը ոչինչ չի որոշում։ Այնտեղ որոշում է մեկ մարդ։ Իսկ քանի որ խաղաղությունը ՀՀ ներկայիս իշխանությունների միակ օրակարգն է և, ըստ էության, միակ արդարացումը, Ալիևը երաշխավորում է ոչ միայն խաղաղությունը:
Լևոն Զարգարյան
Լևոն Զարգարյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
