Երբ ծառն ինքն իր արմատները կտրում և հայտարարում է, թե այսուհետև պատկանում է ամբողջ անտառին ու բոլոր քամիներին, նա չի դառնում ազատ․ նա պարզապես դառնում է չոր վառելափայտ։
Մեր ժամանակների ամենանենգ ու ամենագայթակղիչ պատրանքներից մեկը հենց այս՝ արմատազուրկ կոսմոպոլիտիզմի փայլփլուն դիմակն է։ Այն մեզ մատուցվում է որպես առաջադիմություն, որպես «աշխարհի քաղաքացու» լայնախոհություն, որպես ազատագրում «հնացած» ազգային բարդույթներից։ Բայց եթե մոտենանք և քերենք այդ փայլուն լաքը, դրա տակից կբացվի ոչ թե տիեզերական մտածողություն, այլ հոգևոր անտունություն։
Հողմացույցն էլ կարող է պարծենալ իր «ճկունությամբ» ու «պրագմատիզմով», բայց միայն այն պատճառով, որ սեփական ուղղություն չունի և պտտվում է ամեն փչող քամու կամքով։
Արմատազուրկ կոսմոպոլիտի համար հայրենիքը տաճար չէ, որտեղ պահվում է սերունդների ուխտը։ Նրա համար երկիրը հարմարավետ հյուրանոց է կամ տարանցիկ օդանավակայան՝ մի տարածք, որտեղ կարելի է ծառայություններ սպառել, իսկ վտանգի կամ անհարմարության դեպքում հավաքել ճամպրուկն ու փոխել հասցեն։ Նրա աչքում պատմական հիշողությունը ոչ թե կողմնացույց է, այլ ավելորդ, ծանր բեռ, որը խանգարում է թեթև վազել դեպի համաշխարհային շուկայի գույնզգույն ցուցափեղկերը։ Նրա աշխարհայացքում ամեն ինչ ունի գին, բայց ոչինչ չունի արժեք։ Եվ երբ ամեն ինչ վերածվում է սակարկության առարկայի, սրբությունը դառնում է անհասկանալի ու ծիծաղելի բառ։
Բայց ի՞նչ է մնում ժողովրդից, երբ նրանից խլում են սրբության զգացումը։ Մնում է բնակչություն, բայց ոչ՝ ազգ։ Մնում է աշխարհագրական տարածք, բայց ոչ՝ հայրենիք։ Մնում են հարկատուներ ու սպառողներ, բայց ոչ՝ հայրենակիցներ ու պաշտպաններ։ Որովհետև պատմության ոչ մի փոթորկի ժամանակ մարդիկ չեն կանգնում մահվան դեմ՝ պաշտպանելու համար հաշվապահական հաշվեկշիռը կամ վարչական սահմանագիծը։ Մարդը զոհաբերվում է և արարում է միայն այն բանի համար, ինչն իրենից մեծ է՝ հողի, հիշողության, արժանապատվության և չծնված սերունդների առջև ունեցած պարտքի համար։ Այն հասարակությունը, որը ծաղրում է իր սրբությունները, իր ձեռքով քանդում է իր իմունային համակարգը՝ հույս ունենալով, թե համաշխարհային ջունգլիներում իրեն կխնայեն միայն այն բանի համար, որ ինքը հրաժարվել է ատամներ ունենալուց։
Համաշխարհային մշակույթի մեծ սիմֆոնիայում հնչում է միայն այն գործիքը, որն ունի իր ուրույն ձայնն ու լարվածքը։ Ոչ ոք հաշվի չի նստում այն տանտիրոջ հետ, որն ամաչում է իր պապերի անունից և վաճառում է իր տան հիմքերը՝ մի քանի օրվա խաղաղ քնի դիմաց։
Այն քաղաքական գիծը, որը դավանում է ոչնչի չհավատալու գաղափարախոսությունը, ի վերջո ծնում է ոչ թե ազատ մարդ, այլ հպատակ՝ առանց հիշողության։
Արմատազուրկ մարդը չունի անցյալ, որից ուժ ստանա, և չունի բարձրագույն իդեալ, որի համար պայքարի․ նա ունի միայն այսօրվա վախն ու վաղվա ստամոքսը։
Իսկ պատմության մեջ գոյատևում են ոչ թե նրանք, ովքեր ամենից արագ են ուրանում իրենց անունը, այլ նրանք, ովքեր ամենադժվար պահին հիշում են, թե ով են իրենք։
Նշան Աբասյան