Նահանջի ռազմավարությունից մինչև հոգևոր հաղթանակ
07.11.2026 | 13:13
Պատմությունը հիշում է զորավարներին իրենց հաղթանակներով, սակայն մեծ զորավարի իրական մեծությունը երբեմն թաքնված է ոչ թե նրա սրի ուժի, այլ մտքի խորության, համբերության և ժամանակի խորհուրդը հասկանալու կարողության մեջ։
Ռուս նշանավոր զորահրամանատար Միխայիլ Կուտուզովն այն պատմական անհատականություններից էր, որոնց կյանքը մեզ հիշեցնում է մի կարևոր ճշմարտություն. ամեն մի ճակատամարտ հաղթելու համար չէ, որ պետք է շտապել դեպի կռիվ։ Երբեմն նահանջն է դառնում հաղթանակի ճանապարհը, իսկ լռությունը՝ իմաստության ամենախոսուն արտահայտությունը։
1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ընթացքում Կուտուզովը կանգնեց դժվարին ընտրության առաջ։ Մոսկվայի ճակատագրի և ռուսական բանակի պահպանման միջև նա ընտրեց այն, ինչն առաջին հայացքից կարող էր թվալ պարտություն, բայց ժամանակի ընթացքում դարձավ ռազմավարական իմաստության օրինակ։ Նա հասկացավ, որ երբեմն անհրաժեշտ է հրաժարվել տեսանելիից՝ հանուն էականի, կորցնել ժամանակավոր դիրքը՝ հանուն ապագայի։
Այս իրողությունը խոր խորհուրդ ունի նաև հոգևոր կյանքում։
Մարդը հաճախ իր կյանքի ճակատամարտերը չափում է անմիջական հաջողություններով։ Նա ցանկանում է արագ հաղթել, ապացուցել իր ճշմարտությունը, պատասխանել յուրաքանչյուր վիրավորանքի և ամեն գնով պահպանել իր դիրքը։ Սակայն հոգևոր իմաստությունը սովորեցնում է, որ ոչ բոլոր պայքարներն են արժանի մեր ուժերին, և ոչ բոլոր հաղթանակներն են իրական հաղթանակներ։
Երբեմն ամենամեծ հաղթանակը սեփական եսի նկատմամբ հաղթանակն է, երբեմն՝ լռելու կարողությունը, երբեմն էլ՝ սպասելը, երբ թվում է, թե ամեն ինչ պետք է անել հենց այս պահին։
Սուրբ Գիրքն ասում է. «Ամեն բանի ժամանակ կա, և երկնքի տակ եղող ամեն գործի՝ իր ժամանակը» (Ժողովող 3:1)։
Կուտուզովի կերպարը մեզ հիշեցնում է նաև մեկ այլ կարևոր պատգամ. առաջնորդ լինելը միայն հրամաններ տալը չէ. դա պատասխանատվություն կրելն է մարդկանց կյանքի, նրանց ապագայի և այն որոշումների համար, որոնց հետևանքները կարող են զգացվել տարիներ անց։
Եվ, այնուամենայնիվ, պատերազմը երբեք չի դառնում մարդկային կյանքի բարձրագույն արժեքը։ Պատերազմում տարած յուրաքանչյուր հաղթանակի հետևում մարդկային ճակատագրեր են, կորուստներ ու ցավ։ Հետևաբար, պատմության մեծ զորավարներին հիշելիս մեր հայացքը պետք է ուղղված լինի ոչ միայն նրանց ռազմական հմտությանը, այլև այն իմաստությանը, որը կարող է մարդուն հեռու պահել անիմաստ պայքարից։
Ի վերջո, մարդուն մեծացնում է ոչ թե այն, թե քանի հակառակորդ է նա հաղթել, այլ այն, թե որքանով է կարողացել հաղթել իր ներսում բնակվող հպարտությանը, վախին և անհամբերությանը։
Իմաստունը նա է, ով գիտի՝ երբ պայքարել, երբ սպասել և երբ խաղաղություն ընտրել։
Օրհնությամբ՝
Տեր Հեթում քահանա ԹԱՐՎԵՐԴՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Սյունիքը պարզապես աշխարհագրական տարածք չէ, իսկ նրա անվտանգությունը՝ տնտեսական գործարքի առարկա
Հայաստանի տարածքով միջազգային հաղորդակցությունների բացումը կարող է տնտեսական հնարավորություն լինել։ Բայց միայն այն դեպքում, երբ այդ հնարավորության տնտեսական արդյունքները հաշվարկված են, իրավական պայմանները՝ հստակ, իսկ անվտանգային ռիսկերը՝ գնահատված և կառավարելի։Այսօր մեզ առաջարկվում է հավատալ մի նախագծի հեռանկարայնությանը, որի տնտեսական արդյունավետության հիմնավորումները հանրությանը հայտնի չեն, իսկ անվտանգության երաշխիքները շարունակում են մնալ անորոշ...
