Տաթևի վանքը
13.09.2026 | 15:06
Այն, ինչ քարից էլ հին է, բայց մինչ օրս կենդանի է, ապրում է մեր վանքերում։
Մեր վանքերը թանգարան չեն։ Թանգարանում ամեն ինչ ավարտված է։ Իսկ մեր վանքերում ամեն ինչ դեռ սկսվում է։
Ես միշտ մտածել եմ՝ Տաթևի վանքը չտեսնելը մի տեսակ հանցագործություն է։ Ոչ թե մեր պատմության առաջ, այլ մեր սեփական հոգու առաջ։
Ցավոք, իմ հայրենակիցների մեծ մասը չի տեսել։
Որովհետև Տաթևը պետք չէ պարզապես տեսնել։ Տաթևը պետք է հիշել։ Ինչպես մի բան, որ միշտ գիտեիր, բայց մոռացել էիր։
Տաթև չեն գնում։ Տաթև են բարձրանում։
Եվ վերջին ոլորանից հետո, երբ Որոտանի ձորը բացվում է ոտքերիդ տակ, հասկանում ես, թե ինչու են մերոնք հենց այստեղ կառուցել։
Ոչ թե թաքնվելու համար։
Այլ տեսնելու։
Այստեղից երևում է ամեն ինչ՝ և՛ վտանգը, և՛ փրկությունը։
Երբ աշխարհը ներքևում այրվում էր, մեր պապերը վերևում համալսարան էին բացում։
Սա է Տաթևը։
Քաոսին նետված մեր ամենամեծ հակառակությունը։
Երբ սուրը կտրում էր, նրանք գրիչ էին սրում։
Երբ գյուղերն էին քանդվում, նրանք գմբեթ էին բարձրացնում։
Երբ ժամանակը փորձում էր մեզ ջնջել, նրանք քարով, գրքով ու հավատքով ասում էին՝ մենք այստեղ ենք։
Տաթևի քարերը ժամանակի գույնն ունեն։ Դրանց մեջ դեռ մոմի ծուխ կա, աղոթքի լռություն, հազարավոր ձեռքերով անցած գրքերի շունչ։
Պատերի մեջ դեռ գրքերի շշուկ կա։
Իսկ բակի մեջ կանգնած է նա։
Գավազանը։
Այդ սյունը, որ դարերով ճոճվում է ու չի ընկնում։
Գիտե՞ս՝ ինչու չի ընկնում։
Որովհետև մեր հավատքն էլ է այդպես։
Երկրաշարժից դողում է, ծռվում է, ճոճվում է, բայց չի կոտրվում։
Վերադառնում է իր տեղը։
Մեր ճարտարապետները կարծես գիտեին մի բան, որը մենք այսօր էլ դժվարությամբ ենք հասկանում․ այն, ինչ անշարժ է, կարող է կոտրվել։ Իսկ ապրողը պետք է կարողանա ճոճվել։
Մենք էլ ենք այդպես ապրել։
Ճոճվել ենք։
Դողացել ենք։
Ցրվել ենք աշխարհով մեկ։
Բայց չենք ընկել։
Յուրաքանչյուր հայի սրտում մի Գավազան կա։
Մի բան, որ կարող է ցնցվել, կարող է թեքվել, կարող է կորցնել իր հավասարակշռությունը, բայց ինչ-որ պահի նորից գտնում է իր կենտրոնը։
Մեր լեզվի մեջ։
Մեր հիշողության մեջ։
Մեր մի հիշած աղոթքի մեջ։
Մեր քարերի ու մեր երգերի մեջ։
Գուցե հենց դրա համար էլ մեր վանքերը դեռ ապրում են։
Որովհետև դրանք միայն քարից կառուցված շինություններ չեն։
Դրանք հիշողության տուն են։
Հավատքի տուն են։
Եվ ամենակարևորը՝ վերադարձի տեղ են։
Գնացեք։
Տեսեք։
Դրեք ձեր ձեռքը այդ քարին։
Նա սպասում է։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
