Ադրբեջանը ձգտում է Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին

Այսօր թերևս խոսեմ «Pax Azerbaijana» եզրույթի մասին, որը ադրբեջանական գերիշխանության աշխարհաքաղաքական նախագիծ է: Կտեսնենք, որ այն այլևս «գետնի վրա» գոյություն ունեցող իրողություն է:

Եվ ուրեմն, Pax Azerbaijana-ն կամ, որ նույնն է՝ «Ադրբեջանական խաղաղությունը», աշխարհաքաղաքական հասկացություն է, որն արտահայտում է Ադրբեջանի ձգտումը՝ Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին։

Դրա հիմքում ռազմական հաղթանակը քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության վերածելու ձգտումն է։ 2020 թվականի պատերազմից և 2023 թվականի Արցախի սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո Բաքուն ստացավ ուժային առավելություն, որն օգտագործում է Հայաստանի նկատմամբ ճնշումը պահպանելու և տարածաշրջանի նոր քաղաքական դասավորությունը ձևավորելու համար։

Այս ռազմավարության առաջին ուղղությունը Հայաստանի ռազմաքաղաքական դիրքի սահմանափակումն է։ Ադրբեջանի պահանջները վերաբերում են ոչ միայն սահմանների և հաղորդակցությունների հարցերին, այլև ՀՀ Սահմանադրությանը, արտաքին քաղաքականությանը և անվտանգային համակարգին։ Այսպիսով, Բաքուն ձգտում է ազդել ՀՀ ռազմավարական որոշումների շրջանակի վրա։

Երկրորդ ուղղությունը տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նկատմամբ ազդեցության ընդլայնումն է։ Նախիջևանի հետ կապը, Սյունիքի տարածքով անցնող ճանապարհները և Կասպից ծովից դեպի Թուրքիա ու Եվրոպա ձգվող տրանսպորտային ուղիները Ադրբեջանի համար ունեն կարևոր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Հատկապես Սյունիքի հարցը դուրս է գալիս ճանապարհաշինության շրջանակներից․ այն անմիջականորեն առնչվում է Հայաստանի ինքնիշխանությանը և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությանը։

Երրորդ ուղղությունը Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցությունն է։ Գաղտնիք չէ, որ Անկարայի և Բաքվի շահերը համընկնում են Հարավային Կովկասում ազդեցության ընդլայնման, թյուրքական աշխարհի կապերի ամրապնդման և Արևելք-Արևմուտք հաղորդակցությունների զարգացման հարցերում։ Այս համագործակցությունը Ադրբեջանի տարածաշրջանային հավակնություններին հաղորդում է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական նշանակություն։

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի խաղաղության օրակարգի քաղաքական օգտագործումը։ Ադրբեջանի կողմից խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը ՀՀ Սահմանադրության փոփոխության և այլ պահանջների կատարման հետ կապելը ստեղծում է մի իրավիճակ, երբ բանակցությունները կարող են վերածվել միակողմանի զիջումների մեխանիզմի։ Խաղաղության հաստատման հարցը, այսպիսով, դառնում է նաև Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականության վրա ազդելու միջոց։

Տարածաշրջանային վերադասավորումների վրա ազդում են նաև արտաքին ուժերը։ ԱՄՆ-ի ներգրավվածությունը TRIPP նախագծում, Թուրքիայի հավակնությունները, Ռուսաստանի ազդեցության փոփոխությունը և Իրանի մտահոգությունները վկայում են, որ Հարավային Կովկասը դարձել է աշխարհաքաղաքական մրցակցության կարևոր հանգույց։ Սակայն արտաքին դերակատարների տնտեսական ու ռազմավարական շահերը միշտ չէ, որ համընկնում են ՀՀ պետական շահերի հետ։ Հետևաբար, հաղորդակցությունների բացման և տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացները պետք է գնահատել առաջին հերթին ինքնիշխանության ու իրավազորության պահպանման տեսանկյունից։

Pax Azerbaijana-ի հիմնական վտանգը խաղաղության հասկացության հնարավոր վերածումն է ուժային գերիշխանության ամրագրման գործիքի։ Ռազմական բախումների բացակայությունն ինքնին դեռևս չի նշանակում կայուն անվտանգություն, ինչպես տնտեսական կապերի զարգացումը չի երաշխավորում քաղաքական ինքնուրույնություն։

Փաշինյանի վերջին տարիների քաղաքական քայլերի, որդեգրած ռազմավարության և գործելակերպի տրամաբանությունը ցույց են տալիս, որ նա իր ողջ քաղաքական ու պետական գործիքակազմը ներդրել է Pax Azerbaijana-ի գաղափարը Հայաստանի համար ընդունելի և կենսագործելի իրողություն դարձնելու ուղղությամբ։ Ընդ որում՝ այդ գործընթացը ներկայացվում է խաղաղության, տարածաշրջանային համագործակցության և նոր իրականությանը հարմարվելու խոսույթով։ Փաշինյանի կիրառած բառապաշարը, քաղաքական հիմնավորումներն ու հանրային օրակարգը հենց այդ մոտեցման առհավատչյան են։

Այսպիսով, Pax Azerbaijana-ն Ադրբեջանի՝ ռազմական առավելությունը երկարաժամկետ տարածաշրջանային գերիշխանության վերածելու հավակնությունն է, իսկ Փաշինյանի քաղաքականության առանցքային հարցն այն տեղայնացնելն է ՀՀ պետական օրակարգում։

Հ.Գ. Vazgen Hovhannisyan-ին էլ շնորհակալ եմ՝ էս թեմայի հետ կապված թիրախային խնդիրները փաթեթավորած ներկայացնելու համար:

Արմեն Հովասափյան

Մեկնաբանություններ