Ահա և վերջ․․․
Ինքս ինձ խոստացել էի մինչև սեպտեմբեր ավարտել նոր գիրքս՝ «Ալեքսանդր Մանթաշյանց․ ողջ ճշմարտությունը մեծ մարդու մասին» և այսօր ավարտեցի։
Շատ թանկ գին վճարեցի՝ 20 տարվա աշխատանք։
Նախ, աղբյուրներ ժողովեցի, դրանք կարդացի, համադրեցի, վերլուծեցի ու մուտքագրեցի 798 էջ։
Արդյունքում ստացվեց 327-էջանոց նոր գիրք՝ 183 պատկերներով։ Քանի որ աշխատանքը հիմնված է բացառապես փաստական նյութի վրա, ամեն տվյալ ունի տողատակի աղբյուրային նշում, որոնց թիվն է՝ 570։
Աշխատանքն ստեղծելու համար օգտվել եմ հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն հետևյալ աղբյուրներից․
-արխիվային փաստաթուղթ 9
-գիրք 120 անուն
-տարեգիրք 46 անուն
-մամուլ 81 անուն (637 միավոր)
-համացանցային աղբյուրներ 15։
Արել եմ մի քանի հայտնագործություն, որոնք ձեզ էլ կարող են հետաքրքրել։ Այսպես․
-Ա․ Մանթաշյանցը սերում է թիֆլիսցի հոգևորականների գերդաստանից։ Նրանցից մեկը՝ Տեր Սամուել Ղայթմազյանցը 1794 թ․ Մադրասում Հարություն քահանա Շմավոնյանի հետ հրատարակել է մեր մամուլի առաջնեկը՝ «Ազդարարը»․
-պարզել եմ նրա ծնողների մահվան տարեթվերը․
-Ա․ Մանթաշյանցը Թիֆլիսի շտապ բուժօգնության հիմնադիրներից մեկն է եղել․
-Ախալքալաքի «ժաժքից» հետո գնել և տրամադրել է երկրաշարժեր կանխագուշակող սարքավորումներ։
Այլ բաների մասին չեմ խոսի։
Առանձին հավելվածային գլուխ եմ նվիրել Լևոն Մանթաշյանցին, որին անվանել եմ «Որդի հարազատ հօրն նմանութիւն բերէ», քանզի, իրոք, հոր ազգանպաստ բարերարության գործը ինքն է շարունակել։
Առայժմ՝ այսքանը։
Խաչատուր ԴԱԴԱՅԱՆ
Հ.Գ.
Այսօր տրամադրությունս այնքան բարձր է, որ որոշեցի Ալեքսանդր և Լևոն Մանթաշյանցների լուսանկարների փոխարեն նրանց երգիծապատկերները տեղադրել։
Մեկը տպագրվել է Թիֆլիսի «Խաթաբալա»-յում, մյուսը՝ ֆրանսիական աղբյուրում։
Լուսանկարներ
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
Տարածաշրջանային
Ի՞նչ կլինի, եթե Ռուսաստանը մեկընդմիշտ փակի իր շուկան հայկական ապրանքի առաջ. որքա՞ն դա կնստի բյուջեի վրա
Եթե կարճ՝ սա կլինի իսկական «տնտեսական միջուկային ձմեռ»։ Ռուսական շուկայի 100% արգելափակման դեպքում հարվածի տակ կհայտնվի տարեկան շուրջ 3.1 միլիարդ դոլարի ընդհանուր արտահանում։Պա՞րզ է, որ պետությունը ֆիզիկապես չի կարող բիզնեսին փոխհատուցել նման գումար. դա կազմում է մեր պետբյուջեի գրեթե կեսը...
