Աղքատիկ ներկա և անհեռանկար ապագա ունեցող հանրույթը չափից դուրս մեծ նշանակություն է տալիս շատ թե քիչ նշանակալից անցյալին
31.10.2026 | 14:00
Մարդկային հասարակության կյանքը կառուցված է մրցակցային գոյապայքարի գաղափարի հիման վրա, որտեղ ամեն մեկը իր պատկերացրած լավագույն կյանքին հասնելու համար պայքարում է մյուսների հետ իրեն հասանելի բոլոր միջոցներով։
Իսկ այդ պայքարի նպատակն էլ, ամեն մեկի գործունեության ասպարեզում հնարավորինս ազդեցիկ դառնալն է ու սեփական կյանքի որակը բարձրացնելը ուրիշների նկատմամբ և նրանց հետ համեմատության իմաստով։
Բավական է նույնիսկ մակերեսորեն դիտարկել մարդկանց միցակցային վարքը որևէ ոլորտում, լինի դա գիտությունը, արվեստը, գրականությունը, թե սպորտը, որպեսզի համոզվել, որ ամեն տեղ մարդկանց վարքը կառավարվում է նույն հաջողության հասնելու, ճանաչում ստանալու, ուրիշներից առաջ անցնելու և սեփական կյանքի որակը բարձրացնելու սկզբունքներով։
Ուրիշներից առաջ անցնելն էլ հնարավոր է միայն որևէ արժեքավոր նոր բան ստեղծելով, լինի դա գիտական տեսություն, նոր տեխնոլոգիա, սոցիալական բնույթի նոր գաղափարախոսություն, նոր վեպ կամ պատմվածք, արվեստի գործ, սպոտային նոր ռեկորդ, և այլն։
Եթե մարդկանց կողմից որևէ արժեքավոր նոր բան ստեղծելու հարցին մոտենանք մի փոքր ավելի մանրամասն, ապա մարդկային գործունեության կամայական ասպարեզում այն պետք է դիտարկվի զարգացման պրոցեսի պարադիգմային լինելու տեսանկյունից։
Դա էլ նշանակում է, որ մարդկանց գործունեության բոլոր ոլորտներում զարգացման պրոցեսները պարադիգմերի որոշակի հաջորդականություններ են, որտեղ ամեն մի պարադիգմ ունի իր սկզբունքները կամ աքսիոմատիկան և իր զարգացման պոտենցիալը, որն էլ, ընդհանուր առմամբ, ժամանակի հետ աճում է, քանի որ տվյալ պարադիգմի սահմաններում ամեն մի նոր քայլ նոր հորիզոններ է բացում զարգացման համար։
Բացի դրանից, ամեն մի պարադիգմ, վերջիվերջո, սպառում է իրեն և հասարակական կյանքի անընդհատ աճող պահանջներին բավարարելու համար զգացվում է նոր պարադիգմի կարիք՝ իր նոր աքսիոմատիկայով և պոտենցիալով։
Այս առումով, ամեն մի նոր պարադիգմի ծնունդը համընկնում է նախորդ պարադիգմի հնարավորությունների սպառման հետ, մի բան, որը կարող է աննկատ մնալ որոշ ժամանակ և, հետո էլ, հանդիպել դիմադրության հին պարադիգմի գաղափարախոսության կրողների կողմից։
Օրինակ, ֆիզիկայում դա քվանտի գաղափարի ծնունդն էր դասական ֆիզիկայի պարադիգմի պայմաններում Պլանկի կողմից, դրա օգտագործումը Էյնշտեյնի կողմից ֆոտոէֆեկտի հավասարման մեջ և Բորի կողմից ատոմի կիսադասական մոդելի տեսքով, որոնք էլ հիմք նախապատրաստեցին նոր պարադիգմի, այն է՝ քվանտային ֆիզիկայի համար։
Նույնը արվեստի ոլորտում, սկսած նախնադարյան արվեստից մինչև վերածնունդի, ռոմանտիզմի, ռեալիզմի, մոդեռնիզմի և ժամանակակից արվեստի պարադիգմերը՝ ամեն մեկն իր ենթապարադիգմերով։
Նույնը մարդկային հասարակության պատմության զարգացման պարադիգմային ընթացքը իր տարբեր բնույթի պարբերականացումներով՝ քաղաքական, սոցիալտնտեսական, տեխնոլոգիական, և այլն։
Մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտներում զարգացման պարադիգմային պրոցեսի անբաժան մասն է ամեն մի պարադիգմի պոտենցիալի սպառումից հետո նրա իներցիոն շարունակությունը դեկադանսի տեսքով, երբ նոր պարադիգմի պայմաններում մարդիկ շարունակում են մտածել և գործել հին պարադիգմի աքսիոմատիկայի շրջանակներում։
Պատմական պրոցեսում դեկադանսի երևույթը հատուկ է այն ժողովուրդներին, որոնք դուրս մնալով մարդկային հասարակության զարգացման բուն պրոցեսից, շարունակում են առաջնորդվել անցյալ կամ նախանցյալ պատմական պարադիգմերի աքսիոմաներով կամ սկզբունքներով։
Այստեղ հիմնական հարցը հանգում է նրան, որ մարդիկ աղքատիկ ներկա և անհեռանկար ապագա ունենալով, չափից դուրս մեծ նշանակություն են տալիս իրենց շատ թե քիչ նշանակալից անցյալին, մի պրոբլեմ, որը մեծապես վերաբերում է նաև մեզ։
Պավել Բարսեղյան
Պավել Բարսեղյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-ը ավելացնում է դեպի Մերձավոր Արևելք իր սպառազինության օդային փոխադրումը
The Wall Street Journal-ը և The New York Times-ը երեկ հայտնել են, որ ԱՄՆ փոխնախագահը Թեհրանին առաջարկել է ամերիկյան նոր հարվածներից խուսափելու համար վերսկսել խաղաղ բանակցությունները:Սակայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ խոսքն իրականում բոլորովին այլ բանի մասին է...
