Անապատի լուռ որբախաղը
04.11.2026 | 12:15
Անապատը ծխում էր կոտորածից հետո,
և ավազների տակ թաղված էին անուններ, հասցեներ, մայրեր...
Նա չկանգնեց ողբալու։
Ինքն էլ այդ նույն բախտի զավակն էր՝ ծնված Կիլիկիայի հզոր Զեյթունում,
այնտեղ, ուր լեռները պատսպարում էին ազատությունը,
բայց Գողգոթայի ճանապարհին կորցրեց մորը,
և իրեն էլ հափշտակեցին, վերցրին ու տարան անապատի խորքերը՝
ուղտերի քարավանների հետ, շամմառ ցեղի բեդվինները։
Նրանից խլեցին անունը, բայց չկարողացան խլել հիշողությունը։
Նա դարձավ Էհմեդ էլ Ճեզզա, բայց ներսում Փառնակն էր հսկում։
Հագավ բեդվինի՝ ուղտի բրդից հյուսված աբան,
սերտեց Ղուրանի յոթանասունյոթ սուրահները,
մտավ վրանները, որտեղ հայ երեխաների լեզուն չորանում էր օտար հացից,
ու սկսվեց դարի մեծագույն, լուռ որբախաղը։
Նա գիտեր՝ ուժով ոչինչ չես խլի ավազների տիրակալներից.
ուրեմն պետք էր կարդալ նրանց ափերը,
պետք էր դառնալ նրանց աչքի լույսն ու վախը։
Ավազ էր մաղում,
ձեռքերը տարուբերում էր աստղերի լույսի տակ
ու բառակերտում «ճակատագիր»՝ արաբերեն հնչյունների ահեղ շիկացմամբ.
— Այս տան մեջ,– ասում էր,– օտարի արյուն կա,
այս աղջնակը, որին գերի եք բռնել, անեծք է բերելու ձեր տոհմին.
ուղտերդ կկոտորվեն, ջրհորները կցամաքեն, թե բաց չթողնեք...
Ու բեդվինը՝ սարսափած գրբացի աստղահմա աչքերից,
բաց էր թողնում որբին։
Նա քայլում էր տնից տուն, ցեղից ցեղ,
հաշվում հայկական արմատները՝ արաբացած դեմքերի ծալքերում։
Մեկին խլում էր՝ Ղուրանի տողերով հմայելով,
մյուսին՝ ավազի վրա գծած գուշակության սարսափով,
երրորդին՝ ծպտյալ որբախնամների ոսկով ու իր հոգու պատանդությամբ։
Նա հավաքում էր հայության փշրանքները,
ինչպես ցորենի հատիկները՝ մրրկից հետո,
ու ետ տալիս կյանքին, դպրոցին, Արարատին։
Հարյուրավոր երեխաներ, որոնք պիտի դառնային Էհմեդ ու Ֆաթիմա,
նրա շնորհիվ նորից կոչվեցին Աշոտ ու Անահիտ։
Ահա թե ինչ էր անում «Մեհմանդարի մոլլեն».
նա թանաքով ու գուշակի ստով՝
մահվան ճիրաններից հայտնագործում ու դուրս էր բերում
մեր գալիք սերունդների հարությունը։
Ու երբ առաքելությունն ավարտվեց, նա եկավ հայրենի հող,
խարիսխ նետեց Արարատյան դաշտի խաղաղ գրկում,
բայց Հովտաշատում (Մեհմանդարում) էլ նրան «գրբաց» կոչեցին,
որովհետև աչքերի մեջ բերել էր անապատի խորհուրդն անմեկնելի։
Գյուղացիք գալիս էին նրա մոտ՝ կորուստների ու ցավերի ցուցակով,
իսկ նա ոչ թե հմայում էր,
այլ իր ցավագիր հոգու խորությամբ, բնատուր խելքով ու կռահումով՝
լսում էր յուրաքանչյուրին, սփոփում ու խաղաղեցնում հայտնի գուշակի պես։
Նրա աչքերի տաք լույսից և՛ ակնածում էին, և՛ սրբի պես հարգում,
քանի որ խորհրդավոր այդ «մոլլեն» ոչ թե բախտ էր գուշակում,
այլ իր տեսած անդունդներից հետո գիտեր մարդկային վշտի թաքստոցը։
Շուշաննա ՀԱՅԱՍԱ
Հ.Գ.
Խոնարհվում եմ հայոց արմատների այդ մեծագույն փրկչի՝ Փառնակ Շիշիկյանի անմահ հիշատակի և նրա ցավագիր, նվիրյալ հոգու առջև, որն անապատի կոկորդից հետ խլեց ու դեպի լույսն առաջնորդեց մեր գալիք սերունդների հարությունը։
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
