Գահը կարող է բարձրացնել մարդուն մարդկանց աչքում, բայց միայն ներքին արժանապատվությունն է բարձրացնում նրան Աստծո առաջ

Լյուդովիկոս XVI-ի պատմությունը միայն Ֆրանսիայի թագավորության անկման և Ֆրանսիական հեղափոխության պատմությունը չէ։ Այն մարդու, իշխանության և պատասխանատվության մասին մի խոր փիլիսոփայական պատմություն է։ Երբեմն պատմությունը մեզ ցույց է տալիս, որ պետությունները չեն փլուզվում միայն արտաքին թշնամիների պատճառով․ դրանք կարող են քայքայվել նաև ներսից՝ երբ իշխանությունը կորցնում է իր բարոյական նպատակը, իսկ մարդը՝ իր կոչման գիտակցությունը։

Լյուդովիկոս XVI-ը գահ բարձրացավ մի ժամանակաշրջանում, երբ Ֆրանսիան արդեն կուտակել էր տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական բազմաթիվ խնդիրներ։ Թագավորն անձամբ բռնակալության դասական կերպարը չէր։ Նա ավելի շուտ անվճռական, բարեպաշտ և հաճախ ներքին հակասությունների մեջ ապրող մարդ էր։ Բայց հենց այստեղ է նրա պատմության ողբերգությունը․ բարի մտադրությունը միշտ չէ, որ բավարար է մեծ պատասխանատվություն կրելու համար։

Թագավոր լինելը միայն թագ կրել չէ։ Թագը նախ և առաջ պատասխանատվություն է։ Երբ մարդուն տրվում է իշխանություն, նրան տրվում է ոչ միայն ուրիշների վրա ազդեցություն, այլև ուրիշների կյանքի համար պատասխանատվություն։ Եվ այս իմաստով Լյուդովիկոս XVI-ի ողբերգությունը կարելի է դիտել որպես հիշեցում այն մասին, որ իշխանության ամենամեծ վտանգը ոչ միայն չարությունն է, այլ նաև անորոշությունը, վախը և ճիշտ պահին որոշում կայացնելու անկարողությունը։

Նրա կյանքի ամենախորհրդավոր էջերից մեկը նրա մահապատիժն էր՝ 1793 թվականի հունվարի 21-ին։ Թագավորը, որը տարիներ շարունակ ներկայացնում էր մի ամբողջ երկրի պետական կարգը, մի քանի ժամում դարձավ դատապարտյալ։ Գահը, որը թվում էր հավերժական, պարզվեց՝ ժամանակավոր էր։ Թագը, որը խորհրդանշում էր իշխանություն, չկարողացավ պաշտպանել մարդուն մահից։

Այստեղ պատմությունը մեզ տալիս է մի խոր հոգևոր դաս․ մարդու արժեքը երբեք չի որոշվում նրա պաշտոնով, իսկ իշխանությունը երբեք չի դարձնում մարդուն անմահ։

Լյուդովիկոս XVI-ի պատմության մեջ կա նաև մեկ այլ խորհրդանիշ։ Նա կորցրեց գահը, բայց մահվան առջև մարդը մնում է մենակ՝ առանց պալատի, առանց պահակների, առանց շքեղության։ Այդ պահին բոլոր արտաքին տարբերությունները վերանում են։ Թագավորն ու հասարակ մարդը կանգնում են նույն իրականության առջև՝ իրենց կյանքի, իրենց ընտրությունների և իրենց Աստծո առաջ։

Հոգևոր տեսանկյունից սա մարդկային կյանքի ամենամեծ ճշմարտություններից մեկն է․ վերջնական հաշվով մարդուն չի փրկում այն, ինչ նա ունի, այլ այն, թե ով է նա դարձել։

Լյուդովիկոս XVI-ը պատմության մեջ մնաց ոչ միայն որպես Ֆրանսիայի վերջին թագավորներից մեկը, այլ որպես մի մարդու կերպար, որի կյանքը մեզ ստիպում է մտածել իշխանության և խոնարհության, պատասխանատվության և վախի, ժամանակավոր փառքի և հավերժական դատաստանի մասին։

Թագավորները գալիս են և հեռանում։ Կայսրությունները ծնվում են և փլվում։ Պալատները լռում են, արձանները մաշվում են։ Բայց մարդու հոգու հարցը մնում է նույնը՝ ինչպե՞ս ես ապրել քեզ վստահված ժամանակը և ի՞նչ ես արել քեզ վստահված պատասխանատվության հետ։

Գուցե հենց սա է Լյուդովիկոս XVI-ի պատմության ամենախորը խորհուրդը․ գահը կարող է բարձրացնել մարդուն մարդկանց աչքում, բայց միայն ներքին արժանապատվությունն է բարձրացնում նրան Աստծո առաջ։

Տեր Հեթում քահանա ԹԱՐՎԵՐԴՅԱՆ

Մեկնաբանություններ