«Մարդկային կենդանաբանական այգիները»

19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին կեսին Եվրոպայում ու Հյուսիսային Ամերիկայում լայնորեն տարածված էին, այսպես կոչված, «մարդկային կենդանաբանական այգիները» (Human zoos), որոնք հայտնի էին նաև «ազգագրական ցուցահանդեսներ» կամ «նեգրական գյուղեր» անուններով։ Այս երևույթը մարդկության պատմության ամենամութ ու ամոթալի էջերից մեկն է։

Ի՞նչ էին իրենցից ներկայացնում այդ այգիները։

Անազատ պայմաններ

Աֆրիկայից, Ասիայից և Ամերիկայից բերված բնիկ մարդկանց պահում էին ցանկապատված տարածքներում կամ վանդակներում՝ հաճախ կենդանիների կողքին։

Բեմականացված կյանք. նրանց ստիպում էին հագնել ավանդական հագուստներ, կատարել ծիսական պարեր և ցուցադրել իրենց «պրիմիտիվ» կենցաղը միլիոնավոր եվրոպացի և ամերիկացի այցելուների համար։

«Գիտական» ռասիզմ

Կազմակերպիչները փորձում էին ապահովել «գիտական» հիմնավորում, թե իբր սպիտակամորթ մարդիկ էվոլյուցիոն առումով բարձր են մյուս ռասաներից։

Ամենահայտնի օրինակները. Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդես (1889 թ.)

Այստեղ ստեղծվել էր հատուկ «նեգրական գյուղ», որտեղ ցուցադրվում էր շուրջ 400 բնիկ մարդ։ Այս ցուցահանդեսն այցելեց ավելի քան 28 միլիոն մարդ։

Կառլ Հագենբեկի ցուցադրությունները

Գերմանացի կենդանիների վաճառող Կառլ Հագենբեկը ստեղծեց մի ամբողջ բիզնես մոդել՝ Եվրոպայով մեկ շրջագայության տանելով տարբեր ցեղերի մարդկանց (սամեր, սամոացիներ, նուբիացիներ)։

Օտա Բենգայի ողբերգությունը

Կոնգոյից առևանգված մի երիտասարդի 1906 թվականին ցուցադրում էին Նյու Յորքի Բրոնքսի կենդանաբանական այգում՝ կապիկների հետ նույն վանդակում։ Այս ռասիստական ցուցադրությունները սկսեցին վերանալ միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, իսկ վերջին նմանատիպ «ցուցահանդեսը» փակվել է Բելգիայում՝ 1958 թվականին։

Էդգար ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

Մեկնաբանություններ