Բաց դաս. գեղեցիկը արդյո՞ք կփրկի աշխարհը
06.09.2026 | 14:14
(հատված « Գոյաբանական կոդի նախահիմքերը» գրքից)
Քեֆով է եղել Աստված կնոջն արարման պահին,
ձեռքը թեթև է եղել, շունչը հաղթել է մահին,
խումհարից հետո, սակայն, գավը նա դեն է նետել՝
կերտած հրաշքից արմանք –զարմանքը խառնած ահին
(«Վկայական» շարքից, 1996 թ.)
Ամենքիս է հայտնի Դոստոևսկու հանրահայտ արտահայտությունը. «Գեղեցիկը կփրկի աշխարհը»: Տարիներ շարունակ տարբեր առիթներով անդրադարձել եմ այդ թեմային, մտորել եմ այդ ուղղությամբ:Արդյո՞ք դա միայն գեղեցիկ թևավոր խոսք է, ընդամենը հնչուն «ֆրազա», թե՞ գաղտնի իմացության բանալին է և ունի խոր ենթատեքստ, չբացված փակագծեր: Ինքս՝ ինձ լուրջ ստեղծագործող համարելով՝ ունեմ նաև խոսքի պաշտամունքը, խոսքը երբեք քամուն և խոզերի առջև չեմ գցում, դատարկ խոսքին և խոսքի պաճուճությանը տուրք չեմ տալիս: Մի՞ թե մեծ մտածողn ընդամենը դեմագոգիա է արել:
Ախր բոլորս էլ գիտենք, որ նույն այդ Գեղեցիկից ստացած գեղագիտական հաճույքը հաճախ այնքան թանկ է նստում՝ տնաքանդության աստիճանի և դա, ինքնստինքյան. խորտակում է ու ...ոչ ամենևին փրկություն: Հատկապես ձեռնբաց տղամարդիկ ինձ կհասկանան:
Կամ այդ Գեղեցիկը սովորաբար թույլ և փխրուն է լինում: Նրա ողջ գենային ուժերն ու էներգետիկան ուղղված են Գեղեցիկի համակարգի ձևավորմանն ու արտահայտմանը: Ինքնապաշտպանության, հզորության դրսևորմանը շատ քիչ է տրվում:
Կամ եթե ինքը թույլ է, ապա մեզ ինչպե՞ս կարող է փրկել. Վարդը կամ փխրուն օրիորդը ինձ ինչպե՞ս կարող են պաշտպանել, կամ նույնիսկ... փրկել:
Անցան տարիներ: Ծառ ու ծաղիկ հաճախ եմ աճեցրել, շինարարություններ ու վերանորոգման աշխատանքներ կատարել, դասախոսել, թերթեր խմբագրել և վերջապես ամենակարևորը` բանաստեղծել եմ: Եվ քառասունից հետո նոր միայն հասկացա, որ այդ փխրուն Գեղեցիկը օժտված է ահավոր մեծ ներգործող ուժով:
Այն մարդու մեջ գայթակղություն և անհագուրդ ցանկություն է առաջացնում ՝ իրեն կրկնելու, յուրացնելու, ունենալու, սեփականացնելու և կատարելագործելու:
Այո, երբ գեղեցիկ ծաղիկ ես տեսնում, ապա ցանկանում ես դրանից ինքդ էլ աճեցնել, երբ կառույցի ճարտարապետական գեղեցիկ լուծում ես տեսնում, ապա ցանկանում ես ինքդ էլ այդպիսին կառուցել և հարդարել, երբ գեղեցիկ կին ու աղջիկ ես տեսնում՝ ցանկանում ես նրան ունենալ, ամեն օր ունենալ քո կողքին, երբ գեղեցիկ բանաստեղծություն ես կարդում՝ ցանկանում ես նույնպես գրիչը վերցնել։
ՈՒնեցանք: Ծաղիկն աճեցրինք, տունը կառուցեցինք, կինն ունեցանք, բանաստեղծությունը գրեցինք։ Սակայն պարզվում է, որ այդքանով մենք դեռ չենք ավարտել: Այստեղ արդեն գործում է պատճառահետևանքային կապը: Այդ նույն ծաղիկն անընդհատ խնամել և ցանկապատել է հարկավոր, այդ նույն տունն անընդհատ մաքրել, վերանորոգել ու ձևափոխել, պարսպապատել է հարկավոր, այդ նույն կնոջն անընդհատ հագցնել, կերակրել ու պաշտպանել է անհրաժեշտ, այդ նույն բանաստեղծությունը անընդհատ կատարելագործել, վերամշակել ու բյուրեղացնել է անհրաժեշտ (չէ՞ որ դու սարից իջած վայրենին չես. Շիլլեր, Բայրոն, ՈՒիթմեն ու Չարենց ես կարդացել ):
Այո, Գեղեցիկը, Գեղեցիկի սերը, Գեղեցկապաշտությունը մեզ անընդհատ աշխատել ու կատարելագործվել է պարտադրում: Իսկ կարծեմ մեկ այլ մեծ մտածող՝ Մարքսը բանաձևել էր, որ « աշխատանքը կապիկին մարդ դարձրեց»: Բայց չէ՞ որ կապիկն էլ է ձեռնափայտ կտրում, դրանով կոկոսներ ջարդում ու խփում հակառակորդներին: Բազմաթիվ կենդանիներ բույն են շինում, սերունդներ ունենում, կերակրում և պաշտպանում: Մարքսը, իմ կարծիքով, անընդհատ կատարելագործվող աշխատանքը նկատի ուներ: Այդ նույն աշխատանքի մեջ անընդհատ նոր մոտեցումներն ու ստեղծագործական մտահղացումներն են մարդուն կենդանուց տարբերում և բարձրացնում որակական մեկ այլ աստիճանի:
Բայց մեր մարդ լինելը, մեզ մի անգամ որպես բանական մարդ ճանաչելը ի՞նչ կապ ունի Փրկության հետ: Չէ՞ որ փրկության առաջին պայմանը ըստ գրագիր բոլոր առաքյալների՝ Աստծուն ճանաչելն է, լսելն ու ենթարկվելը, Նրան մոտենա՜լը։
...Բայց ո՞վ է Աստված կամ ի՞նչ է Աստված: Եվ մենք ու՞մ կամ ի՞նչին պետք է մոտենանաք, ճանաչենք, լսենք ու խոնարհվենք, որպեսզի փրկվենք:
Այդ Գաղտնիքի բանալին մեզ է տալիս Ծննդոց հանճարեղ երեք հազարամյա գիրքը. Ծննդոց ահռելի պատումը։ Այնտեղ պարզ գրված է, որ Աստված ստեղծեց երկիր, երկինք, կենդանական և բուսական աշխարհ՝ բզեզից մինչև փիղ ու կետ, ծաղկից մինչև վիթխարի էվկալիպտ ու նոր ստեղծեց առաջին մարդուն՝ Ադամին, արդեն իր նմանությամբ, իր պատկերով:
Այսինքն՝ Աստված առաջին հերթին ստեղծո՜ղ է: Բայց եթե մինչ այդ չկային երկիրն ու երկինքը, բույսերն ու կենդանիները, ուրեմն Աստված նորույթ արեց, հորինեց: Այսինքն՝ Աստված նաև հորինող, ստեղծագործող ստեղծող է:
ՈՒ եթե Աստված ստեղծում է բզեզից մինչև փիղն ու մարդը, ծաղկից մինչև վիթխարի ծառերը, այսինքն՝ հասարակից մինչև ավելի բարդն ու կատարյալը, ապա Աստված նաև կատարելագործվող ստեղծագործող Է:
Եվ ապա Աստված մարդուն ստեղծում է իր նմանությամբ, իր պատկերով: Ո՛չ թե արտաքնապես, ինչպես թյուրիմացաբար մտածում են շատերը, այլ, ըստ իմ համոզման, նա մարդու մեջ է դնում իր ճառագայթը՝ ստեղծագործողի սրբազան կայծը: Եվ ահա այն մարդը, ով ստեղծելու, աշխատելու, կատարելագործվելու ցանկություն և ձգտում ունի՝ նա ավելի է մոտենում, ճանաչում Աստծուն, ինքնաբարեբար ապրում է ըստ պատվիրանների ու արդեն փրկվու՜մ է:
Եվ եթե յուրաքանրյուրս կարողանանք գտնել մեր ասպարեզը, որտեղ ունակ ենք ստեղծելու, արդյունավետ աշխատելու և կատարելագործվելու, ապա մեզնից կազմված այս հասարակությունը կդառնա աճող հասարակություն, ինչպես Աստված էր պատգամել առաջին հասարակական միավորին՝ Ադամ-Եվա զույգին. «Գնացեք, աճեք ու բազմացեք»:
Դրան ի հակադրումն այսօր լրիվ այլ է իրականությունը ողջ հանրապետությունում:
Օրինակ, Ալավերդիում ձեռներեցության ամենաեկամտաբեր ճյուղը գերեզմանաքարերի արտադրությունն է: Մի՞ թե սարսափելի ցուցանիշ չէ:
ՈՒստի մեզնից ըուրաքանչյուրին մաղթում եմ ստեղծելու, աշխատելու ու կատարելագործվելու ցանկություն և ամենակարևորը՝ հնարավորություն: Դա է փրկելու թե մեզ, թե մեր հասարակությանը, թե ողջ աշխարհը:
Ստորև ներկայացվող մեջբերումներս նույնպես
«Վկայականի» քառյակներից են.
**
Աստված բզեզ էր ստեղծել, չգիտեր՝ թե ինչ է անում,
մանուկ էր հանճարեղ ձիրքով, կարծում էր, թե խաղ է անում,
արարման մոլուցքով տարված չջոկեց՝ մարդուն կերտելով՝
իրեն է հակասում արդեն. Մատաղին թե ա՜ղ է անում:
Ընդհանրապես... Աստված « մարդով» է իրեն հաստատում: Սակայն ինչու՞ էի այդ ժամանակ այդքան հիասթափված, որովհետև մենք մեր մարդկային կերպարից գլորվում էինք դեպի կապիկը, քանդում էինք, փչացնում էինք, արժեքները վարկաբեկում և ծամածռություննե՜ր էինք անում:
Հույս ունեմ, որ Գեղեցիկը սիրելով, պաշտելով, Գեղեցիկը ստեղծելով ու պաշտպանելով, հանուն այդ Գեղեցիկի եթե ոչ մենք, ապա նոր սերունդը դեմքով կշրջվի դեպի Աստված, կլինեն ստեղծող և կբարգավաճեն:
**
Ինքս ինձ փորձում եմ համոզել՝ հերթով է քանդել-շինելը,
և մի օր՝ պարզ ու անպաճույճ, թա՜փ կառնի նորի հիմնելը,
սերունդս խայտառակ եղավ և ոմանք գլխի չեն դա դեռ...
«փրկություն» բառո՜վ կկոչեմ Աստծուն նման լինելը:
Ամփոփելով մտահայեցմանս այս համեստ փորձը՝ ցանկանում եմ կրկնել, որ եթե Գեղեցիկը պաշտողները մեծամասնություն կազմեն, ապա այն հաստատ կփրկի այս իրական աշխարհը: ՈՒր ամենքս հյուր ենք և այս հրաշք հնարավորությունը յուրաքանչյուրին ընդամենը մեկ անգամ է տրվում:
Աշոտ ՄԻՐԶՈՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Ադրբեջանը ձգտում է Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին
Այսօր թերևս խոսեմ «Pax Azerbaijana» եզրույթի մասին, որը ադրբեջանական գերիշխանության աշխարհաքաղաքական նախագիծ է: Կտեսնենք, որ այն այլևս «գետնի վրա» գոյություն ունեցող իրողություն է:Եվ ուրեմն, Pax Azerbaijana-ն կամ, որ նույնն է՝ «Ադրբեջանական խաղաղությունը», աշխարհաքաղաքական հասկացություն է, որն արտահայտում է Ադրբեջանի ձգտումը՝ Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին...
