Օր Հիշատակի. հաշվետվության դժվարին երկու տարի
11.09.2026 | 14:27
Ինչ որ տարաւ Սէրն ինծմէ՝ չկորսնցուց զայն Աստուած,
Տուաւ ինձ ետ ու ըրաւ կեանքս անով միշտ բուրեան...:
Վահան Թէքէեան
Ֆելիքս Բախչինյան
(22.09.1950 - 10.09.2024)
Այո, կան անուններ, որոնք ամենուր ճառագում են, նրանց տեսակը շրջապատի համար մշտնջենական կանաչ լույս է: Նրանք իրենց կերպարով ուսուցանող, մեծ դպրոց թողնող տեսակ են։
Պատիվ և պատասխանատվություն է Ֆելիքս Բախչինյան – գրական և հասարակական գործչի մասին խոսք ասելը: «Աչքի նման պարզ ու բարդ» է եղել նրա կյանքի ուղին, իսկ ստեղծագործական մտորումները իրենց ծանրակշիռ ու խորիմաստ ընթացքներով կարծես պատասխանն են մարդկային կյանքում տեղ գտած ամենաբարդ ու հակասական հարցերին:
Հիրավի, սա յուրօրինակ հաշվետվություն է, երախտիքի ու նվիրումի խոսք ասելու օր:
Արդեն երկու տարի է, ինչ պարոն Ֆելիքս Բախչինյանը ֆիզիկապես մեզ հետ չէ, սակայն այսօր մեզ հետ են նրա թողած կարևոր դասերը, նանսենավայել ապրելու դասերը, տիտանական գրական ժառանգությունը և նրա՝ մեզ համար թանկագին ու ուղղորդող պատգամները, որոնցով առաջնորդվելու ենք հետայսու:
Բացառիկ հարուստ ժառանգություն է թողել Ֆելիքս Բախչինյան Մարդը, մտավորականը, նվիրյալ հայորդին, աշխատանքային ղեկավարը, գրական ուսուցիչը, ընտանիքի հայրը և անհանգիստ ու սիրառատ պապիկը:
Որպես Հայաստանում Ֆրիտյոֆ Նանսենի կյանքի, գիտական, մարդասիրական ու հայանպաստ գործի հանրահռչակման անմնացորդ նվիրյալ՝ անասելի մեծ է Ֆելիքս Բախչինյանի անձանձիր աշխատանքը: 2002-ին նրա հիմնած «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» հիմնադրամի (2020-ից՝ ինստիտուտ) գործունեությունը և ավելի ուշ՝ 2015-ից Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայությամբ գործող դարձյալ պարոն Բախչինյանի ջանքերով հիմնադրված Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարանի գործունեությունն ու այդ տարիների նրա գրական-ստեղծագործական, հասարակական ճանապարհն ուղղակի հնարավոր չէ տարանջատել, քանի որը մեկը մյուսին այնքա՜ն ներդաշնակ էր փոխլրացնում:
Կան անուններ, որոնք ամենուր ճառագում են, նրանց տեսակը շրջապատի համար մշտնջենական կանաչ լույս է: Նրանք իրենց կերպարով ուսուցանող, մեծ դպրոց թողնող տեսակ են... Ֆելիքս Բախչինյան... Իր բնակարանի կամ աշխատավայրի աշխատասենյակների գրասեղանները, գրապահարանները, ցուցափեղկերն առավել քան խոսուն են. ցուցափեղկերի տակ կարգով ու թեմատիկ դասավորությամբ շարված գրքերը, լուսանկարները, պատվոգրերը, շքանշանները, մրցանակները, լիտվերենից, ռուսերենից, նորվեգական, լատվիական, ֆիննական, ուկրաինական, վրացական գրականությունից թարգմանություններն իրենք են պատմում այդ մասին:
Ես ցանկանում եմ խոսել որպես նրա կյանքի վերջին երկու տասնամյակների վկան ու մտովի վավերագրողը. գեղեցիկ ապրած կյանք, որը լեցուն է եղել և՛ երջանիկ ակնթարթներով, և՛ ձեռքբերումներով ու նվաճումներով, ինչպես նաև մակընթացություններով ու տեղատվություններով:
Ստեղծագործական մտորումների թեմա են դարձել նրա կյանքի հիշարժան դրվագները՝ մանկությունից մինչև երկրային կյանքի վերջին օրերը: Ֆելիքս Բախչինյանը ապրել է մեծ քաղաքներում՝ Վիլնյուս, Մոսկվա, Թբիլիսի, Բաթումի, Պոլիս... ծավալել ոչ միայն գրական, այլև հասարակական լայն գործունեություն, սակայն միշտ ձգտել է ներքին մենության՝ վայելելու Աստվածային տխրությունը: Կինոժապավենի նման համաչափ են շարժվել պարոն Բախչինյանի կյանքի իրական և ստեղծագործական ուղիները, որոնք պարզորոշ դրվագվել են իր ավելի վաղ տարիների փոքր արձակում և վերջին երկու տասնամյակներին գրված շուրջ մեկ տասնյակ վեպերում ու վիպակներում: Ահա այսպես անխոչընդոտ առաջ է ընթացել աշխարհի հեղինակավոր մրցանակներ ու օսկարներ շահած գեղարվեստական ֆիլմ հիշեցնող նրա կյանքի ընթացքը՝ ծառայելով ապրողներիս որպես կարևոր պատգամ և կենդանի օրինակ:
Պարոն Բախչինյանի հաջորդ և ցավոք վերջին հավակնոտ ծրագիրը նվիրված էր 2025-ին Ֆրիտյոֆ Նանսենի և իր հանձնախմբի Հայաստան այցելության 100-ամյակին: Հոբելյանական տարին նա վերնագրել էր «100 տարի անց Ֆրիտյոֆ Նանսենի ոտնահետքերով», որը ներառելու էր մի շարք գրական-մշակութային ծրագրերի իրականացում՝ Նանսենի գրքերի հրատարակում, այդ թեմայով մենագրության պատրաստում, փաստավավերագրական ֆիլմի նկարահանում, համահայկական և միջազգային գիտաժողովների կազմակերպում, Նանսենի՝ հայաստանյան թեմաներով լուսանկարչական ցուցահանդեսի կազմակերպում և այլն… Մենք՝ նանսենականներս Երևանի քաղաքապետարանի ֆինանսական աջակցությամբ, ինչպես նաև տարբեր ընկեր-բարեկամների, այդ թվում՝ ռուսական «Պաուլսեն» հրատարակչության օժանդակությամբ, ջանք ու եռանդ չենք խնայում հոբելյանական տարվան նվիրված նրա այս մեծ երազանքը իրականություն դարձնելու ուղղությամբ:
Առաջին անգամ ամբողջական ծավալով հրատարակության ենք պատրաստում նաև Ֆելիքս Բախչինյանի կյանքի գիրքը՝ «Լիտվական պոեզիայի ասպետը» (Էդուարդաս Մեժելայտիսի բանաստեղծական աշխարհը և Հայաստանը Մեժելայտիսի պոեզիայում) իր գիտական աշխատանքը, որ առաջիկայում կհրատարակվի Ֆրիտյոֆ Նանսեն ինստիտուտի կողմից՝ «Ուրարտու» համալսարանի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ:
Հարգելի Պարոն Բախչինյան, Ձեր կիսատ թողած գործը շարունակելու ենք հենց Ձեր դասերի շնորհիվ: Մեզ անսահման ազատություն և ստեղծագործ միտք եք թողել որպես մեծ ժառանգություն, ինչն էլ հաջողելու և նպատակներին հասնելու գրավականն է:
Անվերջ երախտապարտ ենք Ձեզ:
Այս չափազանց կարևոր ու թախծանուշ օրը առիթ է ևս մեկ անգամ խոստանալու, որ Ձեր պատգամներով ու գրական դասերով միշտ ենք առաջնորդվելու, ավարտին չհասցրած գործերը, գրական-մշակութային ծրագրերը անպայման կյանքի կոչելու: Այլ կերպ չի կարող լինել:
Հայարփի ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
«Թուրքիայի բարեկամը կշահի, իսկ նրա նկատմամբ թշնամանք տածողը՝ կկորցնի»
Ես չեմ գրում սոցցանցերում երկար տեքստեր, բայց էսօր խախտում եմ այդ "ավանդույթը" ․․․ Եթե Թուրքիայի այսօրվա արտաքին քաղաքականությամբ հետաքրքրված եք, ապա հետաքրքրիր կլինի այս վերլուծությունը․Այսօր՝ սեպտեմբերի 7-ին, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ելույթից առանձին հատվածներ բավական արագ տարածվեցին հայկական տեղեկատվական և սոցիալական մեդիայում...
