«Ընտրովի» ժողովրդավարության էրոզիան. ինչո՞ւ է մեզ անհրաժեշտ մասնակցային մոդելը
28.10.2026 | 12:11
Ժողովրդավարության մասին շատ է խոսվում. ավելին՝ Հայաստանում բազմաթիվ են մանր ու միջին ՀԿ-ները (հասարակական կազմակերպությունները) և իշխանական շրջանակները, որոնք ժողովրդավարությունը փորձում են ներկայացնել բացառապես որպես սեփական «բրենդ»։ Սա ինքնին գուցե վատ չէր լինի, եթե այն չօգտագործվեր որպես հասարակությանը մոլորեցնելու և սեփական քաղաքական կամ քաղաքացիական «բոնուսները» վաստակելու նարատիվ (պատում)։ Սակայն այստեղ լուրջ կասկածներ կան, որովհետև «ընտրովի» ժողովրդավարությունը նմանվում է Ջորջ Օրուելի հայտնի ստեղծագործությանը, որտեղ ասվում է. «Բոլոր կենդանիները հավասար են, սակայն որոշ կենդանիներ ավելի հավասար են»։
Այս առումով կարևոր է խոսել այն մասին, թե ի՞նչ ժողովրդավարություն ենք մենք կառուցում, և ո՞րն է ժողովրդավարության այն մոդելը, որը կարող է լավագույնս աշխատել մեր պարագայում։ Սրա մասին մեզ հայտնի «ժողովրդավարները», բնականաբար, չեն խոսի, որովհետև իրենք էլ, ըստ ամենայնի, հստակ պատկերացում չունեն։
Ես կարծում եմ, որ դասական ժողովրդավարությունն արդեն ենթարկվել է էրոզիայի, և դիտարկման է արժանի, օրինակ, «մասնակցային (պարտիցիպատորային) ժողովրդավարությունը», որն ի հայտ է գալիս հենց որպես ընտրազանգվածային (էլեկտորալ) մոդելի ճգնաժամի և սահմանափակումների հաղթահարման այլընտրանք:
Մասնակցային ժողովրդավարությունը չի սահմանափակվում միայն քվեարկությամբ, ինչը բնորոշ է դասական, էլեկտորալ համակարգերին: Եթե վերջինիս դեպքում ժողովրդավարությունը ենթադրում է քաղաքացիների միայն էլեկտորալ մասնակցություն պետական որոշումների կայացմանը, ապա մասնակցային մոդելը նախատեսում է քաղաքացիների ուղղակի, անընդհատ և ակտիվ ներգրավվածություն քաղաքական որոշումների ընդունման, հանրային քաղաքականության (Public Policy) մշակման և իշխանության վերահսկման գործընթացում:
Կարելի է խոսել նաև ժողովրդավարության առավել պոստմոդեռն ձևերի մասին, որոնք հակված են ցանցային ինքնակազմակերպմանը՝ ձևավորելով իշխանության նկատմամբ ապակենտրոնացված վերահսկողություն, սակայն դրանց անդրադարձ կատարեմ այլ առիթով, որպեսզի այս նյութն առավել չծանրանա։
Արա Լ. ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Սյունիքը պարզապես աշխարհագրական տարածք չէ, իսկ նրա անվտանգությունը՝ տնտեսական գործարքի առարկա
Հայաստանի տարածքով միջազգային հաղորդակցությունների բացումը կարող է տնտեսական հնարավորություն լինել։ Բայց միայն այն դեպքում, երբ այդ հնարավորության տնտեսական արդյունքները հաշվարկված են, իրավական պայմանները՝ հստակ, իսկ անվտանգային ռիսկերը՝ գնահատված և կառավարելի։Այսօր մեզ առաջարկվում է հավատալ մի նախագծի հեռանկարայնությանը, որի տնտեսական արդյունավետության հիմնավորումները հանրությանը հայտնի չեն, իսկ անվտանգության երաշխիքները շարունակում են մնալ անորոշ...
