Զորավար Անդրանիկից մինչև Պապիկյան, «Գարեգին Նժդեհից»՝ «Պատվո լեգեոն»
Կարծում էի, թե դժվար և նույնիսկ անհնար է ինձ ինչ-որ բանով զարմացնել։ Սխալվում էի։ Տեղի է ունեցել «դարակազմիկ» իրադարձություն՝ Հայաստան-Ֆրանսիա հարաբերությունների զարգացման գործում մեծ ներդրման համար «Պատվո Լեգեոն» շքանշանով է պարգևատրվել ՔՊ կուսակցության հիմնադիրներից մեկը՝ ՀՀ պաշտպանության նախարար Ս․ Պապիկյանը։
Շքանշանը 1802 թ․ հիմնել է Նապոլեոն Բոնապարտը, համարվում է ազգային պարգև և շնորհվում է Ֆրանսիային մեծ ծառայություններ մատուցած անձանց։ Այն ունի 5 աստիճան՝ Մեծ խաչի ասպետ, Մեծ սպա, Կոմանդոր, Սպա, Ասպետ (chevalier, քանի որ նշված չէ, թե Պապիկյանը որ աստիճանով է պարգևատրվել, ենթադրում եմ, որ հենց սրանով)։ Շքանշանի հետ առնչվող բոլոր գործերով որոշում է կայացնում Մեծ մագիստրոսը՝ նույնինքը Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահը։
Տարիների ընթացքում բազմաթիվ աղբյուրներում երբ հանդիպել եմ «Պատվո Լեգեոնի» արժանացած որևէ հայի, առանձնացրել եմ առանձին թղթապանակում և ուսումնասիրել նրա կյանքն ու գործունեությունը։ Այսօրվա դրությամբ ունեմ 56 անձից բաղկացած ցուցակ՝ հիմնականում պատմական դեմքեր ու քչաթիվ ժամանակակիցներ։
Բոլոր այդ մարդիկ խորապես ազգանվեր անհատներ են և ներկայացնում են ռազմա-քաղաքական, մշակութային, տնտեսական, հասարակական բնագավառները։ Նշեմ պատմական դեմքերից մի քանիսին՝ Զորավար Անդրանիկ, աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկի, իմ պաշտելի Ալեքսանդր Մանթաշյանց, ազգային գործիչ Պողոս Նուբար, Դիմադրության շարժման հերոս Միսակ Մանուշյան, կինոբեմադրիչ Անրի Վերնոյ, գրող Անրի Թրուայա, մշակութային գործիչ Արշակ Չոպանյան, Շարլ Ազնավուր․․․ Տասնյակ տարիներով աշխատեցին, տքնեցին, չարչարվեցին, որ արժանանան այդ պարգևին։
Ժամանակակիցներից կառանձնացնեմ մեկին, բայց՝ վերջում։
Քանի որ, ինչպես ասացի, ուսումնասիրել եմ նրանց կենսագործունեությունը և ոմանց մասին կատարել հրապարակումներ, բնականաբար, պետք է իմանայի նաև, թե ով է Պապիկյանը։ Պարտավոր էի դա անել, քանի որ եթե ագամ ՔՊ կուսակցությունը վերանա երկրի երեսից, նա, միևնույն է, մնալու է պատմության էջերում։
Դիմեցի Վիքիպեդիային։ Պարզվեց, որ մասնագիտությամբ պատմաբան է, որևէ ռազմական կրթություն չունի, միակ առնչությունն այն է, որ 2006 թ․ ծառայել է բանակում, բայց տեղի է ունեցել զարմանալի դեպք՝ հրամանատարին զենքի սպառնալիքով չենթարկվելու համար կրել է քրեական պատասխանատվություն ու դատապարտվել 2 տարի 3 ամիս բանտարկության։ Մեկ տարի անց՝ 2007 թ․, համաներմամբ ազատ է արձակվել։ Երբ հարցրել են այդ դեպքի մասին, պատասխանել է․ «Ես ծառայել եմ ոչ հայկական բանակում»։ Ապշելու աստիճանի «խորիմաստ» պատասխան, իսկ ո՞ր բանակում է ծառայել՝ ռուսակա՞ն, թուրքակա՞ն, ադրբեջանակա՞ն։
Դրանից տասը տարի անց՝ 2016 թ․, պարգևատրվել է․․․ ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» գերատեսչական մեդալով, և դա նրա միակ պարգևն էր։ Ո՞վ է պարգևատրել, ինչի՞ համար, հրամանատարին չենթարկվելու ու դատապարտվելու՞։ Եվս տասը տարի անց՝ ֆրանսիական շքանշան։
Հիմա ինձ մի հարց է հետաքրքրում՝ երբ ինչ-որ ժամանակ, ինչ-որ առիթով կրծքին կփակցնի «Պատվո Լեգեոնը», կողքին կկրի՞ արդյոք «Գարեգին Նժդեհը»։
Ի դեպ, «Պատվո Լեգեոնն» իր կանոնադրությունում ունի հատուկ կետ՝ կոչումից կարող են զրկվել այն անձինք, ովքեր հանցագործություն են կատարել ու դատապարտվել 1 տարի ազատազրկման, և նախադեպեր կան։ Բայց չեմ կարծում, թե դա կառնչվի Պապիկյանի հետ, քանի որ նա ծառայել է «ոչ հայկական բանակում»։
Արդեն ասացի՝ իմ ցանկում կան նաև ժամանակակիցներ։ Շքանշանակիր է և Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը։ Վեհափառ Հայրապետը, ում օրհնությամբ ու տնօրինությամբ տասնամյակներ շարունակ ՀՀ ԶՈՒ գործում էր հոգևոր առաջնորդություն, գնդերեցների հոգևոր ծառայության կառույց, որն իր հրամանով վերացրեց հայ ռազմական մտքի «հսկա» Պապիկյանը։
Օ՜, ժամանակներ, օ՜, բարքեր․․․
Խաչատուր Դադայան
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
-
Ասում են… Պարադիգմի կտրուկ փոփոխությունը և անցումը դեպի Եվրամիության հարթակ, մեր կարծիքով, անխուսափելիորեն կապված կլինի ՀՆԱ-ի անկման և հայկական բիզնեսին, տնտեսությանն ու Հայաստանի հասարակ քաղաքացիների կենսամակարդակին լուրջ հարվածների հետ։
-
Ասում են… Դոնալդ Թրամփի գլխավորած հանրապետական վարչակազմի ԱՄՆ-ում իշխանության վերադարձով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային գործընթացների Վաշինգտոնի ըմբռնումը նոր հարթություն է ձեռք բերել: Հունվարի 15-ին Սենատում այս հարցի վերաբերյալ նոր պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն շատ խոսուն հայտարարություններ արեց։
-
Ասում են Եթե ինչ-որ մեկը սեփական պատմությունը խեղաթյուրում է թշնամու բարեհաճությանը արժանանալու համար, նա հարգանքի արժանի չէ: Թուրքիան Հայաստանի հավերժական թշնամին է, նրանք հավերժական անեծքի տակ են հայոց կոտորածը կազմակերպելու համար:
-
Ասում են… «Զանգեզուրի միջանցքը» ներկայիս տեսքով մաքուր թուրքական պրոյեկտ է: Այդ միջանցքով Ադրբեջանը ոչնչից ստանալու է տարեկան 1,5 մլրդ դոլար եկամուտ, իսկ Թուրքիայի առջև բացվելու են Կասպից ծովի դարպասները, և մուտք է գործելու Կենտրոնական Ասիա
-
Ասում են Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը Զանգեզուրի միջանցքի մասին ոչ մի նոր բան չի ասել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո, որն ավարտվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ։ Միևնույն ժամանակ, հայտնի չէ, թե այս հարցում Հայաստանը, Ադրբեջանը, Իրանը, Ռուսաստանն ու Թուրքիան ինչպես են «ընտելանալու» միմյանց:
Տարածաշրջանային
