Բանտային դասեր պետականության մասին
11.10.2026 | 10:35
(Ինչո՞ւ Նախիջևանը կռիվ չտվեց մեզ միանալու համար)
Եթե մենք խորագիտակ լինեինք, եթե պետություն կառուցելու հիմքում դնեինք ազգային երազանքը, այլ ոչ թե խմբային շահերը, ապա վստահ եմ՝ այսօր բոլորովին այլ իրականություն կունենայինք մեր երկրում։
Երեկ տեսա, թե ինչպես է Նախիջևանի մի բնակիչ դիմում Փաշինյանին՝ ապաստան խնդրելով։ Այս տեսարանն ինձ հիշեցրեց մի բանտային խոսակցություն, որն ունեցել եմ ազգությամբ վրացի մի հեղինակության հետ։ Նա մի մարդ էր, ումից կարելի էր սովորել իրական կյանք, փիլիսոփայություն, պատմություն, գրականություն, արդարամտություն ու սկզբունքայնություն... Ուսուցիչների հարցում կյանքումս միշտ բախտս բերել է, և դա, վստահ եմ, Աստծո նախախնամությունն է։
Նա հրաշալի գիտեր պատմությունը։ Ամեն երեկո արդեն ավանդույթ դարձած զրույցներ ունեինք պատմության կամ փիլիսոփայության շուրջ, որտեղ անպայման անդրադառնում էինք հայերին ու վրացիներին։ Հատկապես հետաքրքիր էր Հայոսի և Քարթլոսի մասին վրացական ավանդությունը, որի մասին, համոթ ինձ, նախկինում չէի լսել։ Ըստ վրացական ավանդազրույցների՝ Հայոսը (որ մեր Հայկ նահապետն է) և Քարթլոսը (վրացիների նահապետը) Թորգոմի որդիներն էին՝ երկու հարազատ եղբայրներ։ Սա, ի թիվս այլ թեմաների, բանտային տարիներին իմ ստացած կարևորագույն դասերից մեկն էր։
Հետո, մի անգամ, երբ խոսում էինք արցախյան ազատամարտի, մեր կորուստների, Նախիջևանի ու Արցախի բռնակցման պատմության մասին, նա ասաց հետևյալը.
«Դուք պիտի էնպիսի՜ պետություն կառուցեիք, որ Նախիջևանի բնակիչները կռիվ անեին ձեզ միանալու համար՝ ճիշտ այնպես, ինչպես մերոնք են հիմա անում Եվրոպային միանալու համար...»։
Այս խոսքերը լսելիս ես թերևս տեսա մեր բոլոր ձախողումները, մեր մտածողության գավառականությունն ու եսապաշտությունը։ Մեր սեփական տնից դուրս մենք ոչինչ չհամարեցինք մերը. մեր հողամասի ընդամենը մեկ մետրի համար պատրաստ էինք կռիվ տալ, և սերունդներն ապրում էին այդ վրեժով, բայց մի ամբողջ գյուղի, մի ամբողջ հայրենիքի կորուստը սկսեցինք արդարացնել՝ դրա համար հիմքեր փնտրելով ու... գտնելով։ Ամենավատն այն է, որ պարտությունների պատճառները միշտ փնտրել ու գտել ենք մեզանից դուրս, բայց հարևանի ցանկապատի մեկ մետրի համար հավիտյան ոչ մի պատճառաբանություն չենք ընդունել։ Որովհետև դա համարել ենք անձնական, իսկ ընդհանուր հայրենիքն ու համազգային բարօրությունը՝ ընդամենը վերացական մի բան։
Արա Լ․ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
