«Ամերիկյան բժիշկը Թուրքիայում. պատերազմի և խաղաղության միջև»
Լուսանկարում ամերիկացի միսիոներ ամուսիններն են՝ Էլիզաբեթ Բերոուզ Աշերը և բժիշկ-միսիոներ Կլերենս Դուգլաս Աշերը, ինչպես նաև նրանց տունը Վանում, որը նույնպես հերոսամարտի ընթացքում հոսպիտալ էր դարձել: Կլերենս Դուգլաս Աշերը Հայոց ցեղասպանության ականատես է եղել։ Հայ ժողովրդի հանդեպ թուրքական իշխանությունների կատարած քայլերը որակել է որպես «համակարգված և խոշորածավալ կոտորած»։
Էլիզաբեթ Աշերը դասավանդում էր Վանի աղջիկների դպրոցում՝ զբաղեցնում էր դպրոցի երաժշտական բաժնի ղեկավարի պաշտոնը, և նրա միջնորդությամբ օթևան էր տրվում բազմաթիվ հայ որբ մանուկներին և այրի կանանց: Նա նաև հոգում էր, որ նրանք արհեստներ սովորելու հնարավորություն ունենան: Կլերենս Աշերը աշխատում էր Վանի ամերիկյան միսիայում որպես բժիշկ, և բացի իր աշխատատեղից՝ Վան քաղաքից, բուժօգնություն ցուցաբերելու նպատակով մշտապես այցելում էր նաև երկրամասի գյուղեր:
Երբ սկսվում է Վանի 1915-ի ապրիլյան հերոսամարտը՝ Աշեր ամուսինները Վանում էին: Նրանք հսկայական օգնություն ցուցաբերեցին Վանի գաղթական հայերին՝ բազմաթիվ ընտանիքների ապաստան տալով և բուժօգնություն ցուցաբերելով իրենց տանը։ Վանի պաշտպանների հետ հավասարապես Աշեր ամուսինները տարան քաղաքի պաշարման բոլոր զրկնանքները՝ իրենց տունը դարձնելով հոսպիտալ: Այդ օրերին Էլիզաբեթն իր անձնական օրագրում գրի էր առնում ամենօրյա դիպվածների մասին, որը հետագայում հրատարակում է նրա հայրը՝ Ջոն Օտիս Բերոուզը, «Արարատի երկրում» վերնագիրը կրող գրքում։
Էլիզաբեթն իր դժվար առաքելության ընթացքում հիվանդանում է բծավոր տիֆով, որը բռնկվել և արագորեն տարածվել էր գաղթականների շրջանում։ Նա մահանում է 1915-ի հուլիսին և թաղվում Վանում։ Կլերենս Աշերը հետագայում հրատարակում է «Ամերիկյան բժիշկը Թուրքիայում. պատերազմի և խաղաղության միջև» հուշագրական աշխատությունը, որը մինչ օրս համարվում է Հայոց ցեղասպանության առավել մանրամասն գրված վկայություններից մեկը։
Գայանե ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
Տարածաշրջանային
Բաց նամակ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին
Համոզված եմ՝ Ադրբեջանում ուշադիր հետևում եք հայաստանյան զարգացումներին։ Կարծում եմ նաև, որ նամակիս ասելիքը կհասնի Ձեզ՝ խորհրդատուների և վերլուծաբանների միջոցով։Պարոն Ալիև, Դուք շատ լավ գիտեք՝ սպորտում չեն կազմակերպվում մենամարտեր՝ տարբեր քաշային կարգի մարզիկների միջև...
