Անճարակությո՞ւն, թե՞ վախ. ինչու Հայաստանը չդարձավ Իսրայել կամ Իռլանդիա
11.09.2026 | 13:52
Երբ 20-րդ դարի վերջին Հայաստանը վերագտնում էր իր անկախությունը, աշխարհում արդեն կային երկու փայլուն նախադեպեր, թե ինչպես կարող է սփյուռք ունեցող փոքր ազգը դառնալ տարածաշրջանային գերտերություն կամ տնտեսական հրաշք։ Իսրայելն ու Իռլանդիան իրենց արտերկրի համայնքները դարձրին պետականաշինության անբաժանելի մաս, (դրանց մասին մի օր կգրեմ) մինչդեռ Հայաստանի իշխանությունները ցուցաբերեցին աններելի անճարակություն և կարճատեսություն։
Հայաստանի իշխանությունները Սփյուռքին նայեցին որպես «բարեգործական դրամարկղի»։ Սփյուռքահայից ակնկալվում էր փող տալ դպրոցի տանիք կամ ճանապարհ սալարկելու համար, սակայն որոշումների կայացման սեղանին նրա համար աթոռ նախատեսված չէր։
Իշխանությունները վախենում էին Սփյուռքից։ Կար ներքին սարսափ, որ արևմտյան կրթությամբ, ֆինանսապես անկախ և կազմակերպված կառույցներն ու անհատները (ինչպիսիք էին Լևոն Հայրապետյանը, Սերժ Ջիլավյանը կամ Սփյուռքի ավանդական կուսակցությունները) կարող են ներսից «տիրանալ» քաղաքական դաշտին։ Արդյունքում՝ ինստիտուցիոնալ դռները փակվեցին, իսկ երկքաղաքացիության արգելքը տարիներով պահպանվեց։
Հայաստանը ստեղծեց Սփյուռքի նախարարություն, որը տարիներ շարունակ զբաղվեց մշակութային միջոցառումներով, փառատոններով ու «Արի տուն» ծրագրերով։ Այն չուներ ոչ քաղաքական քաշ, ոչ էլ լծակներ՝ համաշխարհային հայկական կապիտալը Հայաստանի արդյունաբերության ու ռազմարդյունաբերության մեջ ուղղորդելու համար։
Հայաստանը Սփյուռքին դիմավորեց հետխորհրդային բյուրոկրատիայով, մոնոպոլիաներով և կոռուպցիայով։ Տասնյակ սփյուռքահայ գործարարներ, փորձելով բիզնես դնել տանը, բախվեցին իշխանական «փայ մտնելու» մշակույթին, կողոպտվեցին ու հեռացան՝ իրենց հետ տանելով այլ ներդրողների վստահությունը։
Հայաստանի իշխանությունների անճարակությունն այն էր, որ նրանք չկարողացան փոքրիկ, շրջափակված երկիրը տեսնել որպես համաշխարհային ցանցային պետության կենտրոն։ Փոխարենը նրանք ընտրեցին գավառական ինքնաբավությունը՝ Սփյուռքին թողնելով «հավերժ հյուրի» կարգավիճակում։
Հովիկ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Շատ շուտով թյուրքական աշխարհի համատեղ ձեռքբերում կհամարեն նաև TRIPP նախագիծը
Երեկ Անկարայում՝ Ադրբեջանի դեսպանությանը կից «Շուշի» կենտրոնի դիմաց, բացվեց Կովկասի իսլամական բանակին նվիրված թվով երրորդ հուշարձանը: Առաջին երկուսը գտնվում են Բաքվում և Գանձակում:Կովկասի իսլամական բանակը (Նուրի փաշայի հրամանատարությամբ) ձևավորվել է Օսմանյան Թուրքիայում, որը 1918թ. սեպտեմբերի 15-ին գրավել է Բաքուն և իրականացրել քաղաքի քրիստոնյա և հրեա ժողովուրդների կոտորածը: Միայն Բաքվում այդ բանակը կողոպտել ու սպանել է շուրջ 30 հազար հայերի (ըստ Oxford-ի գիտական աղբյուրների)...
