Հարսանեկան ավանդույթի լռելյայն զոհերը․ երբ սիմվոլիզմը վերածվում է դաժանության
03.11.2026 | 11:54
Ես այս սարսափելի ճշմարտության մասին վաղուց գիտեի։ Բայց երկար ժամանակ լռում էի․ չէի ուզում խոսել, որպեսզի չասեին, թե «էս կենդանասերները նորից ամեն լավ բան ու տոնական թեման փչացնում են»։ Լռում էի, որովհետև անկեղծորեն հուսով էի, թե մարդիկ ինքնակամ ու գիտակցաբար կհրաժարվեն այս դաժան արարողությունից։ Սակայն, ինչպես այս ողջ ընթացքում պարզեցի, շատ-շատերը պարզապես ոչ մի գաղափար չեն ունեցել, թե ինչ է թաքնված այս «գեղեցիկ» տեսարանի հետևում։
Ժամանակն է խոսելու բաց, հստակ և առանց քողարկումների։
Հայաստանում հարսանեկան արարողությունների ժամանակ արդեն սովորական է դարձել այն տեսարանը, երբ նորապսակները երկինք են բաց թողնում երկու ձյունաճերմակ աղավնի։ Դա ներկայացվում է որպես սիրո, հավատարմության, խաղաղության ու երջանիկ համատեղ կյանքի խորհրդանիշ։ Սակայն այն, ինչ հյուրերի ու զույգի համար թվում է հուզիչ ու ռոմանտիկ ակնթարթ, թռչունների համար վերածվում է իսկական մղձավանջի։
Որպեսզի աղավնիները հարսի շքեղ զգեստը կամ փեսայի կոստյումը չկեղտոտեն, դրանց վաճառողներն ու բուծողները դիմում են ծայրահեղ դաժանության․ թռչուններին արարողությունից առաջ մի քանի օր շարունակ պահում են լիովին սոված։
Ոմանք փորձում են արդարացնել այս երևույթը կամ ձևացնել, թե դրանում արտառոց ոչինչ չկա։ Սակայն կենսաբանական և անասնաբուժական անհերքելի փաստերը թույլ չեն տալիս ոչ մի հակափաստարկ ներկայացնել։
Աղավնիներն ունեն անհամեմատ արագ նյութափոխանակություն (մետաբոլիզմ)։ Մի քանի օրվա անոթությունը նրանց օրգանիզմի համար ոչ թե պարզապես սթրես է, այլ օրգանների ֆունկցիոնալ քայքայում և ծանր ջրազրկում։
Հարսանիքների համար օգտագործվող սպիտակ աղավնիները, որպես կանոն, դեկորատիվ ցեղատեսակներ են (օրինակ՝ թագավորական կամ դեկորատիվ պոչավոր աղավնիներ)։ Ի տարբերություն նամակատար աղավնիների՝ սրանք չունեն տեղանքում կողմնորոշվելու ինստինկտ և տուն վերադառնալ չեն կարող։
Սոված, կողմնորոշումը կորցրած ու թուլացած թռչունը բնության մեջ գոյատևելու ոչ մի շանս չունի։ Եթե նրանք չեն սատկում հենց նույն օրը՝ օրգանների աշխատանքի դադարից կամ հյուծվածությունից, ապա մի քանի ժամվա ընթացքում դառնում են թափառող կատուների, շների կամ գիշատիչ թռչունների զոհ։
Հոգեբանական տեսանկյունից այս արարողությունը բացահայտում է մարդկային ընկալման խոր խզումը՝ ճանաչողական դիսոնանսը (cognitive dissonance): Մարդը ձգտում է գեղագիտական արտաքին ժեստերի, ռոմանտիկ տեսարանների ու երջանկության խորհրդանիշների, սակայն այդ ամենը լիովին անջատում է իրականության նյութական ու ֆիզիկական կողմից։
Մենք մեր սեփական ցանկությունները (մաքրություն, հավատարմություն, սեր) պրոյեկտում ենք կենդանի արարածի վրա, բայց նույն ակնթարթում նրան վերածում ենք պարզապես ռեկվիզիտի, մեկանգամյա օգտագործման առարկայի՝ գեղեցիկ լուսանկար ունենալու համար։ Սա մարդկային էգոիզմի անգիտակից դրսևորում է․ սեփական էգոն մի քանի վայրկյանով հուզելու համար ընդունելի է համարվում մեկ այլ էակի իրական տանջանքն ու զրկանքը։
Կենդանիները պարզապես «կենսաբանական մեքենաներ» չեն․ նրանք կրում են խմբային հոգի (Group Soul), և կենդանական աշխարհն օրգանապես կապված է մարդկության հոգևոր-բարոյական զարգացման հետ։ Թռչունը, մասնավորապես աղավնին, հնագույն ժամանակներից ի վեր հանդիսացել է երկրի և հոգևոր ոլորտների միջև կապող օղակը՝ հոգու մաքրության ու Սուրբ Հոգու խորհրդանիշը։
Երբ մարդն ազատագրման ու սիրո այս խորհրդանիշը ծառայեցնում է սեփական քմահաճույքին և այն կառուցում տանջանքի ու մահվան վրա, նա խախտում է բնության հոգևոր օրենքները․
• Միությունը, որի առաջին «հոգևոր» ակտը հիմնված է անմեղ արարածի սովամահության, ջրազրկման ու տանջալից մահվան վրա, հենց առաջին վայրկյանից իր մեջ կրում է բացասական էներգետիկ կոդ։ Հնարավոր չէ կառուցել «օրհնված ապագա»՝ ուրիշի ցավի հիմքի վրա։
• Կենդանուն սոված պահելը՝ ընդամենը հագուստը չկեղտոտելու համար, մարդկային գիտակցության ցածր մակարդակի դրսևորում է, որտեղ բնությունը նվաստացվում է մինչև սպառողական դեկորացիա։ Դրանով մարդը խզում է այն բարոյական խնամակալության կապը, որը նա՝ որպես բանական էակ, պարտավոր է տածել կենդանական աշխարհի նկատմամբ։
Մարդիկ փորձում են իրենց ընտանեկան կյանքը սկսել «լավ նշանով» և երջանկության սիմվոլով, բայց իրականում այդ նույն պահին ստորագրում են երկու անմեղ արարածի մահվան վճիռը։
Մի՞թե հնարավոր է կառուցել սեփական երջանկությունը կամ ակնկալել «օրհնված սեր», երբ այդ միության առաջին քայլը հիմնված է կենդանու ցավի, տանջանքի ու դաժան սպանդի վրա։
Այս հոդվածի նպատակը ոչ թե ուրախությունը փչացնելն է, այլ մարդկանց աչքերը բացելն ու իրականությունը ցույց տալը։ Ոչ մի գիտակից, հասուն ու բարի մարդ, իմանալով այս սարսափելի ետնաբեմի մասին, չի ցանկանա դառնալ այս դաժանության մասնակիցը։
Ժամանակն է, որ մենք՝ որպես քաղաքակիրթ ու զարգացող հասարակություն, հրաժարվենք այս արյունոտ ու դաժան «ավանդույթից»։ Իսկական սերն ու երջանկությունը կենդանիների տանջանքի, կեղծիքի ու չարչարանքի կարիքը չունեն։
Արթուր ՄԻԿՈՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
