Քանդիչ մեթոդաբանության հրեշադեմ սինթեզը
07.10.2026 | 16:18
(կամ՝ ինչպես են Հերոստրատն ու Վերխովենսկին կառավարում Հայաստանը)
Մի քանի օր է՝ երազում, թե արթմնի՝ ուղեղս բառացիորեն թմբկահարում է Հերոստրատ-Վերխովենսկի երկյակի վիրտուալ պատկերը։ Իսկ վաղու՜ց ծանոթ Ձայնը համառորեն շշնջում է․
«Իմ Բիբլիական Արարատի երկրում զոռբայությամբ տիրակալ դարձած արհավիրքի քաղաքական վարքագիծն ու գործունեությունը դիտարկիր պատմամշակութային-գրական այդ երկու կերպարների համատեքստում։ Ի՜նչ հոգեբանական և գաղափարական խորը շերտեր կպեղես… Հենց այդ համեմատությունը քեզ թույլ կտա հասկանալու այն քանդիչ մեթոդաբանությունը, որն այսօր նյութվում է Իմ հիմնադրած Մայր Աթոռի ու նրա 132-րդ Գահակալի շուրջ»։
Իսկ երբ լռում է Ձայնը, հայացքս ակամա հառում եմ այսօրվա իրականությանը։ Եվ ամեն անգամ տեսնում, թե ինչպես է հին հունական հեթանոսական սրբապղծությունը սեղմում դոստոևսկիական դիվային նիհիլիզմի հանցագործ ձեռքը։
Հետո ալեկոծ մտքերը նետում եմ հիշողության աղբարկղ և տարվում առտնին գործերով։
Բայց երբ 2026-ի հոկտեմբերի 6-ի երեկոյան հայաստանյան հեռուստաեթեր շպրտվեց․
«Գնացեք այդ մարդուն հարցրեք՝ դուք Կտրիճ Ներսիսյանի աղջի՞կն եք, թե՞ չէ»,- «պայթուցիկ»-պառակտիչ հորդորը, Հերոստրատն ու Վերխովենսկին թևանցուկ կրկին ցցվեցին աչքերիս դեմ-հանդիման։
- Հերոստրա՛տ,- մենախոսեցի ինքս ինձ՝ ուսումնասիրելով նրա հագի կեղտոտ լաթերը,- դու տենչում էիր հրդեհ, որովհետև քո ներսում ամայություն էր։
Հետո նայեցի «դենդիի» կերպարանքով ուրվագծվող Վերխովենսկուն։
- Իսկ դու՛, դիվային ոգի, կազմակերպում էիր այդ հրդեհի տեղեկատվական ու հոգեբանական սադրանքը։
Բայց երկյակը չարագուշակ հռհռոցով տարրալուծվեց անէացող բառերիս համընթաց։
Իսկ ես մետաֆիզիկական տեսիլքից սթափված «վերադարձա» ֆիզիկական իրականություն, մտախոհ մոտեցա նոութբուքիս ու սկսեցի տկտկացնել ստեղնաշարին։
Ինչո՞ւ Հերոստրատ և Վերխովենսկի։
Անտիկ ոճրագործը չունի հոգևոր հարստություն, չունի մշակույթ, նա դարերի հերթափոխում մերկ է ու աղքատ։ «Լաթերը» նրա ներսի տգիտության ու բարդույթների արտացոլումն են։
Նա ոչինչ ի զորու չէ ավելացնել Մայր Աթոռի 1725-ամյա պատերին, ուստի նրա միակ գործիքը ցեխ շպրտելն է։ Երբ հեռուստաեթերից հնչում է 132-րդ Գահակալի ավազանի անունը՝ «Կտրիճ Ներսիսյան», անձնական կյանքին վերաբերող անբարո սադրանքը հենց անտիկ «կեղտոտ լաթերի» թափահարումն է՝ սրբության շքեղությունը պղծելու համար։
Ի տարբերություն փնթիությունից «բուրող» Հերոստրատի, Վերխովենսկին «դենդի» է՝ նրբագեղ, խորամանկ, սառնասիրտ ու հաշվենկատ։ Նա չի գոռում, նա հուշում է։
Նա է կառուցում տեղեկատվական այն թակարդները, որոնք պետք է հասարակությանը գցեն բարոյական քաոսի մեջ։
Հեռուստաեթեր շպրտված պիղծ հորդորը․
«Գնացեք այդ մարդուն հարցրեք՝ դուք Կտրիճ Ներսիսյանի աղջի՞կն եք, թե՞ չէ»,-մաքուր վերխովենսկիականություն է։ Նպատակը ոչ թե ճշմարտությունն է, այլ կասկածի ու ատելության վիրուսի տարածումը՝ հոգեբանական դիվերսիա, ինչը Անկարայի «բարձր դռան» ներկայիս տիրոջ հովանավորությամբ ու Հեյդարօղլուի անմիջական փոխանցմամբ հաշվարկված է «դենդիի» սառնասրտությամբ։
Այնուհանդերձ, ինչպե՞ս են պատմական ու գրական չարագործների կերպարները պրոյեկտվում Փաշինյանի քաղաքական վարքագծին ու գործունեությանը։
Անտիկ ժամանակներից հայտնի Հերոստրատն այրեց աշխարհի հրաշալիքներից մեկը՝ Արտեմիսի տաճարը, միայն մեկ նպատակով՝ պատմության մեջ հավերժացնել իր անունը: Նրա համար կարևոր չէր՝ իրեն կհիշեն որպես մեծագույն արարչի, թե մեծագույն չարագործի. էականը բացարձակ ու անմոռանալի հռչակն էր:
Հերոստրատի օրինակով, Փաշինյանի հետագիծը ևս Հայաստանում նշանավորվում է դարավոր հաստատությունների, պատմական նվաճումների, ազգային խորհրդանիշների և, վերջապես, Արցախի ու հայրենի հողերի կորստով ու պղծմամբ:
Հնուց ի վեր նա տառապում է նոր «զրոյական կետի» ստեղծման համախտանիշով։
Նրա հռետորաբանության հիմքում ընկած է այն թեզը, որ իրենից առաջ ամեն ինչ եղել է թույլ, կեղծ ու անպիտան․ Հերոստրատի օրինակով՝ մինչև հիմքերը պետք է այրել «հին տաճարը»։ Նա փորձում է կերտել մի նոր իրականություն՝ միֆական «Չորրորդ հանրապետություն», որտեղ պատմությունը սկսվում է բացառապես իրենով և միայն ու միայն իր անունով, նույնիսկ եթե այդ պատմությունը գրվում է պետականության կորստի, բազմահազար զոհերի ու հաշմված ջահել կյանքերի, իր պատճառով տնանկ դարձածների և ահռելի ավերածությունների գնով:
Ֆյոդոր Դոստոևսկու «Դևեր» վեպի գլխավոր հակահերոս Պյոտր Վերխովենսկին քաղաքական ցնցումների, նիհիլիզմի և բացարձակ ամորալիզմի մարմնավորումն է: Նա չունի սրբություններ. նրա մեթոդը հասարակության ներսում քաոս ստեղծելն է, մարդկանց միմյանց դեմ հանելը և ավանդական արժեքների ոչնչացումը, որպեսզի այդ ավերակների վրա հաստատի իր իշխանությունը:
Վերխովենսկու մեթոդաբանության կատարյալ դրսևորումն է հենց հեռուստաեթերից հնչեցրած սադրիչ առաջարկը, որը ոչ այլ ինչ է, քան բարոյական նորմերի ջնջում և ընտանիքի թիրախավորում։ Այդ հայտարարությունը՝ հորդորել քաղաքացիներին ներխուժել անձնական կյանք, թիրախավորել Կաթողիկոսի ընտանիքը կամ երրորդ անձանց, դասական դիվայնություն է, որտեղ բարոյական «կարմիր գծերը» միտումնավոր ջնջվում են, որպեսզի հասարակությունը զրկվի դիմադրողականության ներքին հենարաններից:
Վերխովենսկին իր խմբակի անդամներին կապում էր արյան ու ընդհանուր մեղքի միջոցով: Փաշինյանը նույնպես պարբերաբար կիրառում է կոլեկտիվ մեղավորության թեզը՝ հայտարարելով, թե «բոլորս ենք մեղավոր» պատերազմի ու կորուստների համար, կամ հասարակությանը բաժանում է թշնամական ճամբարների՝ ներկաներ-նախկիններ, սևեր-սպիտակներ, հայեր-արցախցիներ, հոգևոր-աշխարհիկ՝ ներքին ատելությունը որպես կառավարման գործիք օգտագործելու համար:
Այսպիսով՝ ստացանք ապականված երկու պիղծ ոգիների հետագծերի հրեշադեմ սինթեզը հայաստանյան իրականությունում, որը Նիկոլ Փաշինյան վերնագիրն ունի։
Որպես Հերոստրատ՝ նա հրդեհում է հայկական պետականության, հայի ինքնության ու հոգևոր անվտանգության տաճարը՝ սեփական անձն ու ամբիցիաները պատմության թատերաբեմում պահելու համար։
Իսկ որպես Վերխովենսկի՝ նա այդ հրդեհն իրականացնում է ներքին պառակտման, բանսարկությունների, ավանդական արժեքների ծաղրի և հասարակական բարոյահոգեբանական կազմաքանդման միջոցով։
Ուրվագծվածը սովորական քաղաքական գործչի ճանապարհ չէ, այլ գիտակցված նիհիլիստական հետագիծ, որի վերջնարդյունքը, եթե հասարակության սթափ հատվածը չհակազդի, լինելու է լիակատար ամայացումն ու պետականության փլուզումը։
(շարունակելի)
Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
