Ինչպես հայագետ Հովսեփ Օրբելին փրկեց Էրմիտաժի անգին գանձերը
04.10.2026 | 11:27
Հովսեփ Օրբելին իրավամբ համարվում է Էրմիտաժի փրկիչը, քանի որ նրա անձնվեր գործունեության, կազմակերպչական տաղանդի և արիության շնորհիվ Հայրենական մեծ պատերազմի և Լենինգրադի պաշարման ծանրագույն տարիներին փրկվեցին թանգարանի անգին գանձերը։
1. Համաշխարհային գլուխգործոցների տարհանումը
• Նախապատրաստությունն ու արագությունը․ 1941 թվականի հունիսին՝ պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո, Օրբելու ղեկավարությամբ Էրմիտաժի աշխատակիցները, արվեստագետներն ու կամավորները ցերեկ ու գիշեր աշխատում էին՝ փաթեթավորելով հարյուր հազարավոր ցուցանմուշներ։
• Գնացքների առաքումը․ ռազմաճակատի մոտենալու պայմաններում Օրբելուն հաջողվեց կազմակերպել Էրմիտաժի հավաքածուի հիմնական մասի (ավելի քան 1.2 միլիոն ցուցանմուշ) տարհանումը Լենինգրադից դեպի Ուրալ (Եկատերինբուրգ)։ Առաջին երկու էշելոնները թանգարանային գանձերով հասան տեղ, իսկ երրորդ էշելոնի ճանապարհն արդեն փակվեց պաշարման պատճառով։
2. Պաշարված Էրմիտաժի պահպանումը
• Կյանքը ռմբակոծությունների տակ․ Օրբելին մնաց պաշարված Լենինգրադում և ղեկավարում էր թանգարանը հենց Էրմիտաժի նկուղներից։ Նա կազմակերպեց մնացած ցուցանմուշների, շենքային համալիրի և դեռևս չտարհանված արժեքների պաշտպանությունը ռմբակոծություններից, ցրտից և հրդեհներից։
• Գիտական ու մշակութային կյանքի պահպանումը․ նույնիսկ սովի և ցրտի պայմաններում Օրբելին Էրմիտաժում կազմակերպում էր գիտական նստաշրջաններ, դասախոսություններ և հոբելյանական միջոցառումներ (օրինակ՝ Նիզամի Գանջևիի և Ալիշեր Նավոիի հոբելյանները), ինչը բարոյական հսկայական աջակցություն էր պաշարված քաղաքի մտավորականությանը։
3. Վերադարձն ու վերականգնումը
• Հավաքածուների վերադարձը․ պատերազմի ավարտից հետո՝ 1945 թվականին, Օրբելու անմիջական ղեկավարությամբ Ուրալից Լենինգրադ վերադարձվեցին բոլոր պահպանված ցուցանմուշները, և Էրմիտաժը կարճ ժամկետում կրկին բացեց իր դռներն այցելուների առջև։
4. Ելույթը Նյուրնբերգյան դատավարությունում (1946 թ.)
• Օրբելին հանդես եկավ Նյուրնբերգի միջազգային ռազմական տրիբունալում՝ որպես մեղադրանքի կողմի վկա։ Նա անառարկելի փաստերով ներկայացրեց ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից Էրմիտաժի և Լենինգրադի պատմամշակութային կոթողների դիտավորյալ հրետակոծման ու ավերման փաստերը։
• Երբ պաշտպանվող կողմի փաստաբանը փորձեց կասկածի տակ դնել Օրբելու՝ հրետանային հարցերում փորձագետ լինելը, նա տվեց իր հայտնի պատասխանը. «Ես երբեք հրետանավոր չեմ եղել, որպեսզի ռազմական հարցերում մասնագետ լինեմ, բայց քանի որ Էրմիտաժի վրա ընկել է շուրջ 30 ռումբ և հարյուրավոր արկեր, ես բավականաչափ փորձառություն եմ ձեռք բերել՝ հասկանալու համար, որ դրանք պատահական չէին ընկնում, այլ նպատակադրված հարվածներ էին»։
Հովսեփ Օրբելու այս հերոսական գործունեությունը համաշխարհային թանգարանագիտության պատմության մեջ մնաց որպես մշակութային ժառանգության փրկության փայլուն օրինակ։
Հրայր ԿԱՄԵՆԴԱՏՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
