Ձախողումները բարդում են հասարակության վրա, հայտարարելով, թե ժողովուրդը դեռ «չի կրթվել»

Եկեք ձեզ շատ լակոնիկ ասեմ, թե իրենից իրականում ինչ է ներկայացնում «կրթվելու» նկատմամբ օրվա կառավարիչների մոլուցքը: Նախապես ասեմ, որ այն նույնպես պլագիատ է, քանի որ պատմության մեջ նման գործիքակազմ արդեն իսկ կիրառվել է և՝ ոչ մեկ անգամ։

«Կրթվելը նորաձև է» թեզը արտաքինից ներկայացվում է որպես կրթությունը խթանելու մի շատ կարևոր գործընթաց, սակայն իր խորքում այն քաղաքական-գաղափարախոսական դասական գործիք է։ Ասեմ, որ այս գաղափարը, որպես կանոն, առաջանում է ոչ թե կրթական ճգնաժամի արձագանքով պայմանավորված, այլ զուտ գաղափարախոսական վակուումից։

Ասվածի նախատիպը Մաո Ձեդունի կուլտուրական հեղափոխությունն է։ Մաոյի դեպքում «կրթությունը» և «վերադաստիարակումը» ծառայում էին հին մտածողության, ավանդույթների և ինտելեկտուալ էլիտաների ոչնչացմանը։ Այս համակարգում գիտելիքը երկրորդական էր․ առաջնայինը քաղաքական ճիշտ դիրքորոշումն էր։ «Կրթվածը» նա էր, ով հավատարիմ էր հեղափոխությանը։ Հայաստանյան «կրթվելը նորաձև է»-ն գործում է նույն տրամաբանությամբ, բայց՝ առանց բացահայտ բռնության։

Այն կիրառվել է նաև Քեմալ Աթաթուրքի կողմից։ Քեմալիզմում կրթությունը վերևից պարտադրված սոցիալական գործիք էր՝ ուղղված նոր քաղաքացու ձևավորմանը։ Պետությունը բացահայտ հայտարարում էր՝ ինչ արժեքներ են «լուսավոր» և որոնք՝ անցանկալի։ Այստեղ Քեմալը փորձում էր հասարակությանը կտրել պատմական անցյալից ու ինքնությունից, ստեղծել «նոր քաղաքացի», արմատախիլ անել կրոնական և ավանդական մտածողությունը։ Սակայն, եթե քեմալիզմն ուներ հստակ պետական դոկտրին ու բովանդակություն՝ աշխարհիկություն, ազգ-պետություն, պետական լեզու, Փաշինյանի դեպքում այն ոչ մի առանցք չունեցող տաֆտալոգիա է։

Մաոյի և Քեմալի մոդելների հետ համեմատության մեջ ամենավտանգավորը հենց սա է․ այնտեղ կրթությունը ծառայում էր կոնկրետ գաղափարախոսության, իսկ այստեղ այն ծառայում է իշխանական հարմարությանը։ Այն թույլ է տալիս միաժամանակ դելեգիտիմացնել հին էլիտաները, արդարացնել քաղաքական ձախողումները և մեղավորությունը տեղափոխել հասարակության վրա, հայտարարելով, թե ժողովուրդը դեռ «չի կրթվել»։

Արմեն Հովասափյան

Մեկնաբանություններ