Մեծ տերությունների հարաբերությունները բարեկամության կամ թշնամության անփոփոխ քարտեզներ չեն
29.10.2026 | 11:42
Առաջիկա շաբաթներին խաղաղության խոստումները կարող են ուղեկցվել ուժի նոր ցուցադրություններով, իսկ բանակցությունները՝ ավելի կոշտ ճնշումներով։ Ամերիկյան ընտրություններից հետո աշխարհը կարող է դառնալ ոչ թե ավելի հանգիստ, այլ ավելի անկանխատեսելի։
The Economist-ը, հոկտեմբերի 28-ին հրապրակված «Will the midterms make the world more dangerous?» հոդվածում ներկայացված մոդելը դեմոկրատներին տալիս է Ներկայացուցիչների պալատը վերահսկելու 94 տոկոս, Սենատը՝ 53 տոկոս հավանականություն։ Սակայն նոյեմբերի 3-ի ընտրությունների գլխավոր աշխարհաքաղաքական հարցը թվաբանությունը չէ, այլ այն, թե ինչպե՞ս կարձագանքի Թրամփը հնարավոր պարտությանը։
Ներքին քաղաքականության մեջ սահմանափակված նախագահը կարող է արտերկրում փնտրել արագ հաջողություն՝ գործարքի, ճնշման կամ ռազմական գործողության միջոցով։
Ռուսաստան–Ուկրաինա ուղղությամբ հնարավոր է արագ հրադադարի հասնելու փորձերի ակտիվացում։ Բայց կրակի դադարեցումն ու կայուն խաղաղությունը նույն բանը չեն։ Առանց անվտանգության գործուն երաշխիքների և հնարավոր խախտումների դեպքում պատժամիջոցների սահմանման՝ համաձայնությունը կարող է վերածվել հաջորդ պատերազմին պատրաստվելու դադարի։ Հակառակ սցենարը բանակցությունների ձախողումն ու դիմակայության խորացումն է։ Ուկրաինայի և Եվրոպայի դիրքորոշումները նույնպես կարող են փոխել այդ հաշվարկները։
ԱՄՆ–Իրան ուղղությամբ ևս հնարավոր գործարքն ու ուժի կիրառումը իրար չեն բացառում։ հիշյալ հոդվածում նոր հարվածները քննարկվում են որպես հնարավորություն, ոչ թե ընդունված որոշում։ Սակայն սահմանափակ հարված հասցնելը բնավ չի նշանակում կամ ենթադրում սահմանափակ հետևանքներ, քանի որ պատասխան գործողությունները կարող են վնասել էներգետիկ ենթակառուցվածքներն ու հաղորդակցությունները՝ ընդլայնելով ճգնաժամը։
Այս ուղղությունները կարող են զարգանալ միաժամանակ։ Ընդ որում, Ռուսաստանի հետ պայմանավորվածությունները ձեռքբերելը պարտադիր չէ, որ մեղմացնի Իրանի նկատմամբ ամերիկյան քաղաքականությունը։ Մեծերի հարաբերությունները բարեկամության կամ թշնամության անփոփոխ քարտեզներ չեն։
Հայաստանի համար սա հեռավոր բանավեճ չէ։ Իրանի շուրջ էսկալացիան կարող է հարվածել հարավային հաղորդակցությանը, բեռնափոխադրումներին, էներգետիկ համագործակցությանը և գներին։ Ռուսաստան–Արևմուտք հարաբերությունների փոփոխությունը՝ վերաձևել առևտրի, փոխանցումների ու պատժամիջոցների միջավայրը։ Մեծերի ուշադրության տեղափոխությունն էլ կարող է փոխել Թուրքիայի և Ադրբեջանի հաշվարկները։
Լարվածության նվազումը կարող է նոր հնարավորություններ բացել։ Բայց նոր հնարավորությունները, բնականաբար, դեռ չեն նշանակում անվտանգության երաշխիքներ։
Հենց այստեղ է Հայաստանի գործող իշխանությունների պատասխանատվության հարցը։ ԱՄՆ-ի հետ համագործակցությունը, Իրանի հետ կապերը կամ Ռուսաստանի հետ աշխատանքային հարաբերություններ ունենալը, ինքնին սխալ չեն։ Սխալը դրանցից որևէ մեկը բոլոր վտանգները վերացնող փրկություն ներկայացնելն է։
Ի՞նչ է անելու Հայաստանը, եթե հարավային ճանապարհը խափանվի, սահմանը լարվի կամ գործընկերոջ առաջնահերթությունը փոխվի։ Որտե՞ղ են ստուգելի և չափելի պատրաստվածությունը, այլընտրանքներն ու պատասխանատվությունը։
Իշխանության խղճուկ ու անօգնական տեսքը ոչ թե երկրի փոքրությունից է, այլ խոստումների և իրական երաշխիքների տարբերությունը քողարկելու քաղաքականությունից։ Իսկ արկածախնդրությունը կարող է նաև խաղաղության լեզվով խոսել, երբ երկրի անվտանգությունը կառուցվում է ուրիշների անփոփոխ բարյացակամության հույսի վրա։
Մեծ տերությունները կարող են իրենց շրջադարձերը բացատրել նոր շահերով։ Հայաստանը չի կարող իր անպատրաստությունն արդարացնել նոր աշխարհակարգով։
Դավիթ Անանյան
Դավիթ Անանյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Խորքային պետության «ուրվականը» փորձում է խոչընդոտել նոր աշխարհակարգի ձևավորումը
Մերձավոր Արևելքն ու ուկրաինական ճակատը «եռում» են բրազիլական ընտրությունների ֆոնին։ BRICS-ի գաղափարախոսության ջատագովներից Լուլա դա Սիլվան, հաղթելով Ֆլավիու Բոլսոնարուին, կարծես դիմադրում է ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության սկզբունք հռչակված Մոնրոյի դոկտրինին։Մոնրոյի դոկտրինը ենթադրում է ԱՄՆ-ի հեգեմոնիա նախևառաջ Հարավային Ամերիկայում՝ նվազեցնելով ազդեցությունը Եվրոպայում, հատկապես՝ պատերազմական իրավիճակներում...
