Երբ դպրոցը դադարում է միայն դաս տալուց, հասարակությունը սկսում է կորցնել իր դեմքը
24.09.2026 | 14:30
Ես դպրոցում փայլուն գնահատականներով եմ սովորել։ Բայց նույնիսկ այն տարիներին, երբ հիմնականում «հինգեր» էի ստանում, եղել են դասեր, որոնցից «չորս» եմ ստացել։ Մեր ժամանակվա գնահատման սանդղակով այդ «չորսն» ինձ համար իսկական փոքրիկ ողբերգություն էր։ Անգամ լաց եմ եղել չորս ստանալու համար։
Ինչո՞ւ։
Որովհետև գնահատականը մեզ համար պարզապես թիվ չէր։ Այն մեր աշխատանքի, պատասխանատվության և սեփական անձի նկատմամբ պահանջկոտության չափանիշներից մեկն էր։
Միաժամանակ հաճախել եմ երաժշտական դպրոց և գեղագիտական-դաստիարակչական կենտրոն։ Ինը տարեկանից միայնակ գնում էի Կորեայի ձորից Աջափնյակ՝ երաժշտական դպրոց և կենտրոն։ Ծնողներս ինձ վստահում էին, որովհետև ես գիտեի՝ ինչ է պատասխանատվությունը։
Ես գնում էի, սովորում էի և վերադառնում տուն։
Եվ այսօր մտածում եմ՝ կարո՞ղ ենք նույն վստահությամբ մեր երեխաներին ճանապարհել։
Այս հարցն արդեն պարզապես ծնողական անհանգստության հարց չէ։
Սա հասարակության խնդիր է։
Սա դաստիարակության խնդիր է։
Եվ ամենակարևորը՝ սա միայն սերնդափոխության խնդիր չէ։
Սա արժեքների խեղման խնդիր է։
Ես չեմ ասում, որ մեր սերունդը հրեշտակ էր, կամ այսօրվա բոլոր երեխաներն են անպատասխանատու։ Ո՛չ։ Բայց այն, ինչ այսօր ավելի հաճախ ենք տեսնում հասարակության մեջ, չպետք է նորմալացնենք միայն այն պատճառով, որ «ժամանակներն են փոխվել»։
Ժամանակները փոխվում են։ Արժեքները չպետք է փոխարինվեն անտարբերությամբ։
Դպրոցն ավարտելուց հետո իմ կապը ուսուցիչներիս հետ չվերջացավ։ Այն պարզապես դարձավ ջերմ, ընկերական հարաբերություն։ Նույնը եղավ դասախոսներիս հետ։ Մենք հարգում էինք այն մարդուն, ով մեզ գիտելիք էր տվել։
Ուսուցիչը մեզ համար պարզապես աշխատող մարդ չէր։ Նա ուսուցիչ էր։ Եվ այդ բառի մեջ կար հեղինակություն, պատասխանատվություն և հարգանք։
Ինը-տասը տարեկանից ես գնում էի Երևանի Ավետիք Իսահակյանի անվան կենտրոնական գրադարան։ Գրքեր էի վերցնում, կարդում էի։ Այդ տարիներին նաև նույն գրադարանի «Բողբոջներ» գրական խմբակի անդամ էի։
Այսօր ես մի պարզ հարց ունեմ․
Քանի՞ երեխա է հեռախոսը մի կողմ դնում և գիրք բացում։
Քանի՞ երեխա գիտի՝ որտեղ է գրադարանը։
Քանի՞ երեխա է կարողանում ինքնուրույն օգտվել հասարակական տրանսպորտից՝ առանց այն զգացողության, որ աշխարհը պարտավոր է իր փոխարեն ամեն ինչ անել։
Քանի՞ երեխա է հասկանում, որ իրավունքներից առաջ կան նաև պարտականություններ։
Եվ ամենակարևորը՝ քանի՞ երեխայի ենք մենք սովորեցրել ոչ միայն պահանջել, այլև հարգել։
Մեր տարիներին մեծահասակ տեսնելիս ինքնաբերաբար հավաքվում էինք։ Ոչ թե որովհետև վախենում էինք, այլ որովհետև գիտեինք՝ դիմացինի նկատմամբ հարգանքը մարդու դաստիարակության չափանիշներից է։
Այսօր հասարակական տրանսպորտում երբեմն տարեց մարդն է կանգնած, իսկ երիտասարդը նստած է և նույնիսկ չի մտածում տեղը զիջելու մասին։
Սա ընդամենը նստատեղի մասին չէ։ Սա մարդու՝ դիմացինին տեսնելու կարողության մասին է։
Եվ այստեղ հարցը միայն երեխայինը չէ։ Երեխան մեծ մասամբ այն է, ինչ մենք՝ մեծերս, սովորեցրել ենք նրան։ Եթե տանը երեխային չեն սովորեցնում հարգել մեծին, դպրոցում ուսուցչին չեն վերաբերվում որպես դաստիարակողի, իսկ հասարակության մեջ անպատասխանատու վարքը ներկայացվում է որպես «նորմալ», հետո չպետք է զարմանանք, որ արդյունքը հենց այդպիսին է։
Չի կարելի երեխային միայն իրավունքների լեզվով դաստիարակել։ Պետք է սովորեցնել նաև պարտականությունների լեզուն։
Չի կարելի երեխային ասել՝ «դու ամեն ինչի իրավունք ունես», և մոռանալ ավելացնել՝ «բայց դու նաև պատասխանատու ես քո արարքների համար»։
Չի կարելի ուսուցչից պահանջել միայն գիտելիք, իսկ հետո զրկել նրան հեղինակությունից։
Չի կարելի ծնողից պահանջել միայն պաշտպանել երեխային և մոռանալ, որ ծնողի առաջին պարտականություններից մեկը երեխային սեփական սխալների համար պատասխանատվություն կրել սովորեցնելն է։
Եվ վերջապես՝ չի կարելի ամեն ինչ բացատրել «նոր սերունդ է» արտահայտությամբ։ Նոր սերունդ լինելը արտոնագիր չէ անտարբերության, անհարգալից վարքի և ամենաթողության համար։
Ես չեմ կարոտում անցյալը պարզապես անցյալ լինելու համար։ Ես կարոտում եմ այն արժեքները, որոնք մարդուն մարդ էին դարձնում․
Գիրքը։
Դպրոցը։
Ուսուցչի հեղինակությունը։
Ծնողի խոսքը։
Մեծի նկատմամբ հարգանքը։
Փոքրին պաշտպանելու պատասխանատվությունը։
Աշխատանքի նկատմամբ լրջությունը։
Սեփական սխալից ամաչելու և այն ուղղելու կարողությունը։
Այսօր թվում է՝ ոչ մի քար չմնաց իր տեղում։ Բայց եթե մենք շարունակում ենք լուռ նայել, թե ինչպես են արժեքները մեկը մյուսի հետևից քանդվում, վաղը արդեն չենք կարողանալու հարցնել՝ «ո՞վ արեց սա»։
Որովհետև այդ «ով»-ը մենք բոլորս ենք՝ ծնողը, ուսուցիչը, դպրոցը, հասարակությունը և այն մեծահասակը, որը տեսավ սխալը, բայց լռեց։
Ուստի գուցե ժամանակն է ոչ թե հերթական անգամ մեղադրել երեխաներին, այլ հայելու մեջ նայել մեզ։ Ի՞նչ ենք մենք տվել նրանց, որ այսօր նրանցից պահանջում ենք։ Եվ ի՞նչ ենք կորցրել մենք, որ հիմա նրանցից ուզում ենք վերադարձնել։
Որովհետև եթե դպրոցը կորցնի իր հեղինակությունը, ընտանիքը՝ իր դաստիարակչական ուժը, իսկ հասարակությունը՝ իր բարոյական չափանիշները, վաղը մենք պարզապես կրթված մարդկանց չենք կորցնի։ Մենք կկորցնենք հասարակության դեմքը։
Ժամանակն է կանգ առնել։
Ժամանակն է նորից սովորեցնել հարգել։
Ժամանակն է նորից սովորեցնել կարդալ։
Ժամանակն է նորից սովորեցնել պատասխանատվություն կրել։
Եվ ժամանակն է հասկանալ ամենապարզ ճշմարտությունը․
Երեխային ամեն ինչ թույլ տալը սեր չէ։
Երեխային ամեն ինչ սովորեցնելը՝ սեր է։
Նարեկ ՊԱՊՈՆՑ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Աշխարհը պտտվում է երեք գերտերությունների շուրջ՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան
ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանի գլխավոր թեման Մերձավոր Արևելքում և Ուկրաինայում ստեղծված իրավիճակներն են:Ընդհանուր ելույթներ, հասցեական ու անհասցե կոչեր և ոչ մի կոնկրետ առաջարկություն: ՄԱԿ-ը, որպես միջազգային թիվ մեկ կառույց, կորցնում է իր լրջությունն ու ազդեցիկությունը: Այն դարձել է պետությունների ղեկավարների հավաքատեղի, զրուցատաղավար, որտեղ դեռ ավանդույթի ուժով ձգտում են միջազգային պրոբլեմների համար համատեղ լուծումներ գտնել...
