Մարգար Վարժապետ․ Տարոնի հայդուկային շարժման առաջամարտիկը
12.11.2026 | 12:23
Մարգար Վարժապետը (իսկական անունը՝ Մարգար Ամիրյան, 1858–1893) հայ ազգային-ազատագրական շարժման առաջին գործիչներից և ֆիդայական պայքարի ռահվիրաներից էր։ Նա ծնվել է 1858 թվականին Մուշի գավառի Վարդենիս գյուղում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղում, ապա յոթ տարի ուսանել Մշո Սուրբ Կարապետ վանքի դպրոցում։ Ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է հայրենի գյուղ, հիմնել դպրոց և իր աշակերտներին դաստիարակել ազգային ու հայրենասիրական ոգով։
Դպրոցի հիմնադրման նպատակով Մարգար Ամիրյանն այցելել է Կոստանդնուպոլիս և Թիֆլիս, հանդիպել Գրիգոր Արծրունուն, Րաֆֆուն և Խրիմյան Հայրիկին։ Վերադառնալով Վարդենիս՝ նա ժողովրդին հորդորել է զինվել և կազմակերպել գյուղի ինքնապաշտպանությունը թուրք-քրդական զինված խմբերի հարձակումներից։ Նա Տարոնում ազատագրական գաղափարներ տարածող առաջին գործիչներից էր և մեծապես նպաստել է հայդուկային պայքարի կազմակերպմանը։
1890 թվականին Մարգար Վարժապետը մեկնել է Կովկաս, իսկ 1891 թվականին զինատար խմբի հետ վերադարձել Մուշ։ Նա շարունակել է կազմակերպչական և բացատրական աշխատանքը Մուշում ու Խնուսում՝ փորձելով համախմբել հայ բնակչությանը և նախապատրաստել ինքնապաշտպանության։
1892 թվականի ձմռանը Այվզուտ գյուղում մատնության հետևանքով ձերբակալվել է թուրք ոստիկանապետի սպանության կեղծ մեղադրանքով։ Մոտ մեկ տարի բանտում ենթարկվել է խոշտանգումների։ Դատավարության ընթացքում բացահայտորեն քննադատել է օսմանյան իշխանությունների հակահայ քաղաքականությունը և չի հրաժարվել ազգային-ազատագրական պայքարին իր մասնակցությունից։ 1893 թվականին նրան կախաղան են բարձրացրել Բաղեշի քաղաքային հրապարակում։ Ըստ ականատեսի վկայության՝ մահապատժից առաջ նա ժողովրդին կոչ է արել չհուսահատվել և շարունակել պայքարը։
Մարգար Վարժապետը հայ ֆիդայական շարժման պատմության մեջ հիշվում է ոչ միայն որպես զինված պայքարի կազմակերպիչ, այլև որպես ուսուցիչ, որը կրթությունն ու ազգային ինքնագիտակցությունը համարում էր ժողովրդի ինքնապաշտպանության կարևոր հիմքերից։ Նրա գործունեությունը նախորդեց հայ ազգային կուսակցությունների ձևավորմանը և դարձավ Տարոնի հետագա ազատագրական պայքարի նախապատմության նշանակալի էջերից մեկը։
«Ձայնարար»-ի ՖԲ էջից
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Ադրբեջանը ձգտում է Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին
Այսօր թերևս խոսեմ «Pax Azerbaijana» եզրույթի մասին, որը ադրբեջանական գերիշխանության աշխարհաքաղաքական նախագիծ է: Կտեսնենք, որ այն այլևս «գետնի վրա» գոյություն ունեցող իրողություն է:Եվ ուրեմն, Pax Azerbaijana-ն կամ, որ նույնն է՝ «Ադրբեջանական խաղաղությունը», աշխարհաքաղաքական հասկացություն է, որն արտահայտում է Ադրբեջանի ձգտումը՝ Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին...
