Բաքվի հստակ ուղերձը․ հակամարտությունը շարունակվում է

Ադրբեջանի ԱԳՆ-ի՝ 1918 թվականի մարտի 31-ի դեպքերի վերաբերյալ հայտարարությունը ցույց է տալիս, որ Բաքվի համար պատմությունը քաղաքական ճնշման գործիք է։

Ավելի քան մեկ դար առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունները ներկայացվում են միակողմանի՝ որպես «հայկական ցեղասպանություն ադրբեջանցիների նկատմամբ», ձևավորելով հստակ նարատիվ, որը միտված է ազդեցություն ունենալ բանակցային գործընթացների վրա։

1918 թվականի Բաքվի դեպքերը պատմագիտության մեջ գնահատվում են որպես բարդ և բազմաշերտ բախումներ՝ պայմանավորված Ռուսական կայսրության փլուզմամբ, քաղաքացիական պատերազմի քաոսով և իշխանության վակուումով։ Այդ իրադարձությունների ընթացքում արձանագրվել են փոխադարձ բռնություններ, և դրանց միակողմանի ներկայացումը խեղաթյուրում է պատմական իրականությունը՝ ծառայելով կոնկրետ քաղաքական նպատակների։

Ադրբեջանի ԱԳՆ հայտարարության առանցքային շեշտադրումներից մեկը «ցեղասպանություն» ձևակերպման կիրառումն է։ Սակայն միջազգային իրավունքի տեսանկյունից ցեղասպանությունը պահանջում է հստակ ապացույցներ՝ կանխամտածված և համակարգված ոչնչացման վերաբերյալ։ Նման որակավորում տալը 1918 թվականի դեպքերին չունի բավարար իրավական հիմք և ավելի շատ կրում է քարոզչական բնույթ։

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Երևանի փոխարեն «Իրևան» անվան օգտագործումը։ Սա հստակ քաղաքական ուղերձ է՝ տարածքային ենթատեքստով։ Այն ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանը շարունակում է կասկածի տակ դնել Հայաստանի ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության անշրջելիությունը։

Հայտարարության կառուցվածքը ևս խոսուն է․ 1918 թվականի իրադարձությունները կապվում են 20-րդ դարի վերջի զարգացումների հետ՝ ստեղծելով մեկ միասնական մեղադրական շղթա՝ մինչև Խոջալու և հետագա հակամարտություններ։ Այս մոտեցումը նպատակ ունի միջազգային հանրության աչքում ձևավորել այն ընկալումը, թե հայերը երկարաժամկետ և համակարգված բռնությունների հեղինակ են։ Սա նարատիվային ռազմավարություն է, որի միջոցով փորձ է արվում ոչ միայն արդարացնել սեփական գործողությունները, այլև կանխարգելել Հայաստանի դիվանագիտական հակազդեցությունը։

Այս ամենը տեղի է ունենում այն պայմաններում, երբ Հայաստանի իշխանությունները խոսում են «հաստատված խաղաղության» մասին և փորձում նվազեցնել պատմական թեմաների քաղաքական նշանակությունը։ Սակայն Բաքվի վարքագիծը ցույց է տալիս հակառակը․ Ադրբեջանը ոչ միայն չի փակել անցյալի էջերը, այլև դրանք ակտիվորեն վերածում է քաղաքական ճնշման գործիքի։

Արդյունքում ձևավորվում է ակնհայտ ասիմետրիա․ Երևանը փորձում է փակել հակամարտության պատմական օրակարգը, մինչդեռ Բաքուն այն վերածում է ազդեցության հիմնական լծակի։ Այս պայմաններում «խաղաղության» մասին խոսույթը մնում է խոցելի, քանի որ այն չի ամրապնդվում փոխադարձ քաղաքական վարքագծով։

Ադրբեջանի ԱԳՆ ուղերձը պարզ է՝ հակամարտությունը շարունակվում է, պարզապես՝ նոր ձևաչափով։ Քանի դեռ հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում չի ձևավորվել հավասարակշռություն, «խաղաղության» մասին հայտարարությունները մնալու են առավելապես հռետորական մակարդակում։

Սուրեն Սուրենյանց

Հեղինակի նյութեր

• Կեղծ սիմետրիա․ ինչպես է Արծվաշենը դառնում Ստեփանակերտի վանդալիզմի «արդարացում»
• Բաքուն փորձում է թելադրել Երևանի «թույլատրելիի սահմանները»
• Փաշինյանի «խաղաղության» թեզը՝ Ալենի կողմից հերքված
• ԵՄ-ն գալիս է «օգնելու»․ բայց ո՞ւմ և ինչի՞ հաշվին
• Մի սուտ է հորինել «պատերազմի կուսակցության» մասին ու սկսել է «քուջուջ» անել ընդդիմադիր համամասնական ցուցակներում
• Փաշինյանի «խաղաղությունը»՝ սողացող կապիտուլյացիայի քաղաքականություն
• Արայիկ Հարությունյանի քինախնդիր միջամտությունը․ ուղիղ ճանապարհ դեպի միջազգային սկանդալ
• Աննախադեպ ճգնաժամ՝ հայ-ռուսական հարաբերություններում
• Երաշխավորված խաղաղությո՞ւն, թե՞ պարտադրված կայունություն
• ՔՊ-ն ընտրություններով փորձում է լեգիտիմացնել հակասահմանադրական օրակարգը
• Մոսկվայի ուղերձը պարզ է․ Երևանը այլևս չի կարող «երկու աթոռի վրա» խաղալ
• Պետությունը «խաղադրույք» դարձնելու քաղաքականությունը
• Օվերչուկը ազդարարեց Փաշինյանի քաղաքականության դատավճիռը
• «Միջամտություն» եկեղեցում․ իրավական աբսուրդի նոր փուլ
• Փաշինյանի հրեշավոր խոստովանությունը․ 2020-ի պատերազմը՝ գիտակցված ընտրություն
• Պետությունը նույնացված է իշխանության հե՞տ․ Միրզոյանի վտանգավոր բանաձևը
• Համապարփակ վերլուծություն
• «Կարտոֆիլ ուտողներ»․ պոպուլիզմի նոր փաթեթավորումը
• Փաշինյանի սնանկությունը՝ ուղիղ եթերում
• Կամ ես, կամ պատերազմ»․ Փաշինյանի քաղաքական շանտաժը

Մեկնաբանություններ