Կայսերական մտածողության բացակայությունը. ինչո՞ւ ենք աշխարհին նայում «ներքևից»
12.10.2026 | 11:06
Մենք՝ հայերս, կամ առավել ևս հայաստանաբնակ հայերս, միջազգային հարաբերությունների և քաղաքականության մասին աղճատված պատկերացումներ ունենք, որովհետև աշխարհին նայում ենք ներքևից՝ ենթակա ու հալածյալ ժողովրդի դիտանկյունից, ում միշտ փրկիչներ են պետք։ Սա է պատճառը, որ մինչ օրս շատերի մոտ խաթարված է «թշնամի-բարեկամ» հասկացությունը։
Մենք կայսրություններին վատ ենք հասկանում՝ ինչպես երկինքը երկրին։ Մեղադրում ենք նրանց մեր տառապանքների համար ու երբեք մեզ հարց չենք տալիս. «Ինչպե՞ս կվարվեինք, եթե մենք լինեինք այդ կայսրության փոխարեն»: Մենք երբեք մեզ չենք հարցնում, թե ինչպե՞ս բյուզանդական գահին բազմած հայերը հանկարծ դարձան կայսրությանն ավելի հավատարիմ, կամ Ռուսական կայսրության բարձրաստիճան հայերն ինչո՞ւ ավելին արեցին ու տվեցին այդ կայսրությանը։ Նույնը՝ Ֆրանսիական, Պարսկական և նույնիսկ Օսմանյան կայսրությունների բարձրաստիճան հայերի պարագայում։
Շատերին թվում է, թե նրանք դարձել էին պակաս հայրենասեր կամ պակաս ազգասեր, ինչն, անշուշտ, այդպես չէ։ Պարզապես կայսրություններն ունեն կառավարման բոլորովին այլ տրամաբանություն, որը պահանջում է իրադարձություններին նայել ավելի լայն դիտանկյունից՝ ավելի բարձրից, և ընկալել աշխարհը որպես մեկ միասնական շախմատի տախտակ։ Իսկ ներքևից վերև նայողները միշտ տեսնում են միայն այն, ինչ իրենց ցույց են տալիս։ Կարճ հորիզոնը թույլ չի տալիս նայել ու ծրագրել դեպի հեռուն, աշխարհն ընկալել ո՛չ թե «չարի ու բարու» սահմանազատմամբ, այլ որպես մեծ շախմատային խաղ, որտեղ ուժեղն ու հեռատեսը հաղթում են, իսկ կարճատեսն ու տգետը՝ պարտվում։
Այսօր էլ հայերիս ներշնչել են կայսրությունների բախման մեջ «չարի ու բարու» պայքարի գաղափարը. մի մասը հայհոյում է Ռուսաստանին, մյուս մասը՝ ԱՄՆ-ին։ Նորից նույն հիմարությունը, ինչ դարեր շարունակ...
Շատերը թուրքերին համարում են լավ դիվանագետներ։ Պատճառն այն չէ, որ նրանք մեզանից տաղանդավոր են, այլ այն, որ նրանք ունեն կայսերական մտածողություն. աշխարհին նայում են որպես մեծ շախմատի տախտակ։ Մինչդեռ մենք նայում ենք բարու և չարի, ճնշողի և ճնշվողի դիտանկյունից, ու քանի որ տեսնում ենք, որ բոլորն էլ ճնշող են՝ հիասթափվում ենք, նեղանում, անիծում ու շարունակում նոր փրկիչ փնտրել։
Փրկիչներ աշխարհում չկան, չենք լինի նաև մենք. կան միայն շահեր, ու օգնում են նրան, ումից շահ ունեն։ Սա՛ է աշխարհի էությունը... Մենք ընդամենը երկու ճանապարհ ունենք՝ կա՛մ համալրել ճնշողների շարքերը, կա՛մ համակերպվել ճնշվողի կարգավիճակին։ Սա է կյանքի ու աշխարհի օրենքը, իսկ մնացած ցանկացած համոզմունք վաղ թե ուշ բախվելու է այս դաժան օրինաչափությանը։
Արա Լ․ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
