Կան «ինչուներ», որոնց պատասխանը ժողովուրդները սովորաբար ստանում են չափազանց ուշ։
Ինչո՞ւ ենք վտանգը տեսնում միայն այն ժամանակ, երբ այն արդեն դարձել է աղետ։ Ինչո՞ւ ենք արժևորում մարդկանց միայն նրանց կորցնելուց հետո։ Ինչո՞ւ ենք լռում, երբ պարտավոր էինք խոսել, և արթնանում միայն այն ժամանակ, երբ արդեն վճարել ենք անգործության գինը։
Պետությունների ճակատագրերն էլ են այսպես կործանվում։ Սկզբում հասարակությունը հաշտվում է փոքր ստերի հետ, հետո՝ մեծ կեղծիքների։ Սովորում է ապրել պարտություններով, արդարացնել նվաստացումները, ընդունել անընդունելին։ Իսկ երբ վերջապես հարցնում է. «Ինչո՞ւ հասանք այս վիճակին», պատասխանը վաղուց հայտնի է լինում. որովհետև ժամանակին չհարցրինք, չդիմադրեցինք, չպայքարեցինք։
Բնությունը շարունակում է իր ընթացքը։ Արևը շարունակում է լույս պարգևել, քամին՝ իր երգը երգել։ Բայց պետությունները բնության օրենքներով չեն պահպանվում։ Դրանք պահպանվում են գիտակից քաղաքացիների կամքով, ազգային արժանապատվությամբ, պատասխանատվությամբ և պայքարով։
Պատմությունը երբեք չի ներում անտարբերությունը։ Այն դաժան է նրանց նկատմամբ, ովքեր իրականությունը փոխարինում են հարմարավետ պատրանքներով և հայրենիքի հանդեպ պարտքը՝ դատարկ խոսքերով։
Ազատությունն ու պետականությունը չեն կորչում մեկ օրում։ Դրանք կորչում են հազարավոր փոքր լռությունների, անտարբեր հայացքների, չասված ճշմարտությունների և չարված քայլերի արդյունքում։
Որպեսզի վաղը կրկին չհարցնենք՝ «ինչո՞ւ», այսօր պետք է ունենանք մեկ պատասխան:
Պատմությունը միշտ թողնում է ընտրություն․ հասկանալ նախքան կորուստը, կամ հասկանալ կորուստից հետո։ Գինը, սակայն, երբեք նույնը չի լինում։
Գևորգ Կարապետյան