Ինչպես հայերը կրկին սխալ գնացք նստեցին

Մանկությանս հերոսուհին՝ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության երգչուհի, անկրկնելի Մարինա Ռոդովիչը, մեզ բազմաթիվ հրաշալի երգեր է նվիրել։ Տիկին Ռոդովիչը, որն իր հմայքով թերևս զիջում է միայն այդ դարաշրջանի մեկ այլ լեհ գեղեցկուհու՝ Բարբարա Բրիլսկային, մինչ օրս մեր հոգիները լցնում է այն ժամանակների հանդեպ լուսավոր կարոտով, երբ մարդիկ չունեին սոցիալական ցանցեր ու հավելվածներ, բայց փոխարենը ունեին ուղեղ, իսկ ոմանք՝ նույնիսկ հոգի։

Այդ երգերից մեկում տիկին Ռոդովիչը բոլորիս խորհուրդ էր տալիս նստել ցանկացած գնացք, սլանալ քամու պես արագ, չմտահոգվել տոմսի մասին և չմտածել հետևանքների մասին։

Սակայն մերօրյա Հայաստանում Ռոդովիչի խորհուրդներն ընկալվեցին բառացիորեն։ Ընդ որում՝ ոչ թե բանաստեղծական, այլ քաղաքական իմաստով։ Հայաստանի իշխանավորների կամքով Հայաստանը իսկապես նստեց սխալ գնացք՝ ընդ որում՝ առանց տոմսի։ Եվ այդ գնացքն իսկապես սլանում է բոլորովին այլ ուղղությամբ՝ ամբողջ արագությամբ, ու վտանգ կա, որ շուտով կտրուկ շրջադարձի վրա դուրս կգա ռելսերից։

2020-ականների Մեծ եվրասիական պատերազմը, որը կլանել է ողջ Մերձավոր Արևելքն ու Արևելյան Եվրոպան, ակնհայտորեն բացահայտեց 21-րդ դարի առաջին քառորդի միջազգային համակարգի տեկտոնական ճեղքերը։

«Անսար Ալլահի» (հութիների) և Իրանի փաստացի հաղթանակը աշխարհի միակ գերտերության նկատմամբ ազդարարեց ԱՄՆ-ի գերիշխանության՝ «Pax Americana»-ի ավարտը և ամրապնդեց բազմաբևեռ աշխարհի համակարգը՝ ուժի մի քանի կենտրոններով։ Տարածաշրջանում ամերիկյան ռազմակայանների ռմբակոծումը, դրանց փակումը և վերականգնելու անհնարինությունը, ըստ Իրաքում ԱՄՆ ուժերի նախկին հրամանատար և ԿՀՎ նախկին տնօրեն, գեներալ Դեյվիդ Պետրեուսի վկայության, նշանակում են ԱՄՆ-ի նահանջը Մերձավոր Արևելքից և տարածաշրջանում նրա ազդեցության թուլացումը։ Դա առավել ևս վերաբերում է Եվրոպայի և ընդհանրապես Արևմուտքի ազդեցությանը։

Արևմտյան ազդեցության թուլացումն ուղեկցվում է Իրանի, Թուրքիայի, Ռուսաստանի, Չինաստանի և տարածաշրջանի մյուս մայրցամաքային տերությունների հզորացմամբ։ Միջազգային հարաբերությունների վերլուծաբանների շրջանում գրեթե լիակատար համաձայնություն կա այն հարցում, որ ազդեցության կենտրոնը տեղափոխվում է դեպի Արևելք՝ Չինաստան, Ռուսաստան, Իրան, Հնդկաստան և այլ երկրներ։

Եվ ի՞նչ են որոշում հայերը։ Տարածաշրջանն ու ամբողջ աշխարհը շարժվում են դեպի Արևելք, իսկ Հայաստանը ցանկանում է գնալ դեպի Արևմուտք։ Ցանկանում է հոսանքին հակառակ լողալ, կրկին ու կրկին խաղադրույք կատարել այն տերությունների վրա, որոնք տարածաշրջանում կենսական շահեր չունեն, սիրում են սահմանափակվել գեղեցիկ հայտարարություններով ու խոստումներով և որոնք հենց մեր աչքի առաջ հերթական անգամ դավաճանեցին ոչ միայն հայերին (ինչն արդեն ավանդույթ է դարձել), ոչ միայն քրդերին (ինչն էլ նույնպես ավանդույթ է դարձել), այլև արդեն ձեռք են մեկնել նույնիսկ Զելենսկուն։

Մենք չենք ցանկանում շարժվել այն ուղղությամբ, որով շարժվում է ամբողջ աշխարհը։ Մենք ուզում ենք հոսանքին հակառակ լողալ։ Այդպես ավելի հետաքրքիր է։ Եվ կրկին բախվում ենք նույն խնդիրներին՝ հրաժարվում ենք իրական օգուտներից՝ հետապնդելով պատրանքներ։ Ստիպված ենք ինքներս մեզ ոտքից կրակել, կտրել այն ճյուղը, որի վրա նստած ենք։ Ինչ-որ մեկին շատ է պետք, որ հայերը գազի ու էլեկտրաէներգիայի համար չորս անգամ ավելի շատ վճարեն, չկարողանան վաճառել իրենց արտադրանքը, և հարյուր հազարավոր աշխատանքային միգրանտներ վերադառնան հայրենիք։ Ինչ-որ մեկին դա չափազանց անհրաժեշտ է։

Ո՞ւմ է դա պետք։ Հայ ժողովրդին է դա պե՞տք, թե՞ այս ռեժիմին, որը հրահանգներ է ստանում արտերկրից։ Այս հարցի պատասխանը պետք է տա հենց Հայաստանի ժողովուրդը։ Դժվար է հասկանալ, թե ինչ է ուզում նրա կառավարությունը, քանի որ նրա դիրքորոշումը փոխվում է յուրաքանչյուր կես ժամը մեկ։ Բայց վերջնական խոսքը պատկանում է հենց Հայաստանի ժողովրդին, և նա պետք է ասի այդ խոսքն այնպես, որ հետո այլևս բողոքներ ու անակնկալներ չլինեն։ Որպեսզի հետո հոգին չցավի։ Որպեսզի աջ ու ձախ անընդհատ տատանումները դադարեն, և Հայաստանը վերջապես ընտրի իր արտաքին քաղաքական ուղեգիծը։

Եվ դա պետք է անել արդեն շուտով։ Գնացքն արդեն շարժվել է, տոմսավարը ստուգում է տոմսերը։

Արթուր Խաչիկյան

Մեկնաբանություններ