USD487.96
EUR549.93
RUB7.21
  •  Երևան 
    ... °C
  •  Գյումրի 
    ... °C
  •  Աբովյան 
    ... °C
Mariam Merabova in Armenia
 

«Կյանքն իսկապես կախված էր մի թխկենու շողանքից ու նրա դանդաղ գունատվող, հատող քնքշանքից»

«Կյանքն իսկապես կախված էր մի թխկենու շողանքից ու նրա դանդաղ գունատվող, հատող քնքշանքից»
11.05.2016 | 22:53

Երեկ «Նաիրի» գրատանը տեղի ունեցավ գրող, թարգմանիչ ՇՈՒՇԱՆԻԿ ԹԱՄՐԱԶՅԱՆԻ «Մի թխկենու մոլորակ» գրքի շնորհանդեսը: Ներկա էին արվեստագետներ, գրական միջավայրի մարդիկ, գրողի հարազատները, ուսանողներ և այլք: Ցերեկույթի ընթացքում Շուշանիկ Թամրազյանը ընթերցեց գրքում տեղ գտած ստեղծագործություններից` մինչ այդ ներկայացնելով նաև «Մի թխկենու մոլորակի» նախապատմությունը:



Գրքի վերնագիրը վերջում է ծնվել: Գրքում տեղ գտած շարքերը գրվել են տարբեր վայրերում: Սա իմ ստեղծագործական գործընթացին շատ բնորոշ է: Որովհետև ստեղծագործությունները գրվում են համազարկերով, որոշակի վայրում, որոշակի ժամանակահատվածում, և հետո կարծես փակվում է խոսքի ակունքը,փակվում են պռունկները, մինչև նորից բացվեն:


2013-ին որոշ ընդհատումներով գրվել էին բանաստեղծական շարքերը` «Երեքի ճանապարհը»՝ Ծաղկաձորում, «Խլահավերը»՝ Աչաջուր գյուղում, «Դեկտեմբերը»՝ Երևանում, ձմռանը: Հետո 2015-ին հանգամանքների բերումով հայտնվեցի Փարիզում՝ Ռեկոլեի ստեղծագործական տանը, և սկսեցի գրել «Առլեկինը» և «Բարձր խոտերի միջով» շարքերը: Շարքերը գրելիս հասկացա, որ գիրքը պտտվում է մի թխկենու, մի թռչունի և... չգիտեմ էլ ինչի շուրջը: Թե՛ նախորդած գրքերիս, թե՛ այս ժողովածուին հատուկ է մի բան. դրանք գրվել են միջակայքում, միջակայքի դուստրերն են: Ի՞նչ եմ հասկանում միջակայք ասելով. աշխարհագրորեն դրանք ամենից հաճախ ստեղծվել են երկու տարածությունների միջև, ասենք՝ գրվել են Երևանում, խմբագրվել և ավարտվել Ֆրանսիայում կամ հակառակը՝ գրվել են Ֆրանսիայում, և ես այդ տեքստերով վերադարձել եմ, դրանք ավարտել և հրատարակել եմ Երևանում: Եվ ինձ համար անմիջականորեն իսկապես մեծ հուզմունք է ամեն անգամ լույս տեսած տեքստերի մեջ ճանաչել այն, ինչ ես ապրել եմ սահմանից այնկողմ, և գուցե այն պատրանքը, զգացումը, որ ինչ-որ պահ կա գրվածքի մեջ, որտեղ տարածությունները հանդիպում են իրար, սահմանները գրկում են իրար, ջնջվո՞ւմ են, թե՞ փարվում են իրար, չգիտեմ, բայց, համենայն դեպս, հաջողվում է ստեղծել այդ թրթռուն, սահմանեզրային տիրույթը:

«Մի թխկենու մոլորակը» նույնպես ծնվել է սահմանների ողնաշարին, որովհետև շարքերից մեկը` «Երեքի ճանապարհը», գրվել է Ծաղկաձորում: «Խլահավերը» շարքը գրվել է Աչաջուր գյուղում: Տարօրինակ թռչուններ էին մի օր մեզ եկել հյուր: Մշուշ էր գյուղում՝ մեր տանը, և հանկարծ ես պատուհանից դուրս նայեցի և տեսա, որ հեռագրասյանը կապված հեռագրալարերի վրա տարօրինակ էակներ էին նստած` թռչուններ: Մշուշի պատճառով գույները մի տեսակ թոշնած էին երևում, իրականում գուցե վառ գույներ էին: Բայց այնպիսի մեծ կախարդանք կար այդ տեսարանում` մշուշոտ, արբեցնող, քնքուշ, հատող մի բան, և ծնվեց այդ բառը` «խլահավ»: Հետո ես ստուգեցի և տեսա, որ խլահավն այնքան էլ նման չէ այն թռչուններին, որ ես տեսել էի լարերի վրա, բայց բառը, բառի պատրանքը համապատասխանում էր իմ զգացածին: «Դեկտեմբերը» գրվել է Երևանում, «Առլեկինը» և «Բարձր խոտերի միջով» շարքերը` Փարիզում:

Վերջին շարքերի վրա աշխատելիս ինչ-որ բան փոխվել էր աշխարհում, իմ շուրջը, բնականաբար փոխվել էր նաև իմ ներքին աշխարհագրությունը, և հետո հետադարձ հայացքով նայելիս ես հասկացա, որ դա չէր կարող իր կնիքը չթողնել գրվածքի վրա: Անկախ ինձնից՝ յուրաքանչյուր նախադասություն գրելիս կտրտվում էր, կտրտված էին ֆրազները, շարժումը կտրտվում էր, շարունակությունը հնարավոր չէր: Նախադասությունից նախադասություն իմ առջև հառնում էին համառող դադարներ: Եվ ի՞նչ. ընդամենը պետք էր հետևել այդ նոր շարժմանը, նոր ռիթմին, որովհետև դա ունի իր անհերքելի ճշմարտությունը: Չես կարող բռնանալ ստեղծագործության բնականոն շարժման, ընթացքի վրա:

Փարիզում` Ռեկոլեի ստեղծագործական տանը, սենյակս բացվում էր մեծ մի զբոսայգու վրա: Զբոսայգու թագուհին մի թխկենի էր, և ամբողջ պատուհանս, ըստ էության, գրավում էր այդ մի թխկենու ուրվագիծը, որ ավելի բարձր էր, ավելի մեծ էին ճյուղերը, պատուհանիս մեջ չէին տեղավորվում: Առավոտյան շատ գունատ էր թխկենու պատկերը, ուրվագիծը սկսում էր աստիճանաբար խտանալ և հետո երեկոյան սկսում էր դառնալ մուգ, սև, իսկ գիշերը, բնականաբար, ձուլվում էր գիշերին: Ինձ շրջապատող իրականության մեջ՝ ծանոթ, բայց շատ փոխված քաղաքում՝ Փարիզում, այդ թխկենին ինձ համար աշխարհն էր: Աշխարհը դարձել էր այն փոքրիկ տարածությունը, որ սկսվում և ավարտվում էր մի թխկենու հետ, մի թխկենու մեջ, և կյանքն իսկապես կախված էր մի թխկենու շողանքից ու դանդաղ գունատվող, հատող այդ քնքշանքից: ՈՒ մե՜ծ-մեծ, անծայրածիր մի քնքշանք կար այդ հոգնության մեջ:

Որովհետև մի ծառը կկարողանա՞ կրել ամբողջ աշխարհը, կկարողանա՞ այնպես անել, որ աշխարհը լինի, իրականությունը լինի. չգիտեմ:

Նախորդ շարքերում, երբ անդրադառնում եմ դրանց հետադարձ հայացքով, զգում եմ, որ հերոսները, տիրույթը, բնականաբար՝ նաև ես, ապրում ենք մի աշխարհում, որտեղ մի ցողունից մյուսը կարծես մի ամբողջ թրթռուն, աներևույթ մոլորակ է ընձյուղվում, օդային կամուրջներ կան, որոնք ինչ-որ ամբողջական, շարունակական աշխարհագրություն են ստեղծում: Այստեղ շարունակությունը մի տեսակ անհնար է, համենայն դեպս հարցական է, որովհետև չգիտես՝ մի թխկենուն կհաջողվի՞ ինչ-որ բան շարունակել, և դա զգացվում է ստեղծագործություններում:


Պատրաստեց` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ

Դիտվել է՝ 1462

Հեղինակի նյութեր

Մեկնաբանություններ

DiplomatRadio Mao